Διδασκαλία και μάθηση για την κλιματική αλλαγή μέσω του δημιουργικού συνεργατικού σχεδιασμού ψηφιακών εκπαιδευτικών πόρων

 

Η σημερινή μας ανάρτηση είναι μια εργασία που δημοσίευσαν από κοινού η Αναπλ. Καθηγ. Μαρία Δασκολιά και ο Καθηγ. Χρόνης Κυνηγός στο πλαίσιο της συνεργασίας τους στο ευρωπαϊκό έργο MCSquared. Πρόκειται για μια έρευνα που επικεντρώθηκε στον δημιουργικό και συνεργατικό σχεδιασμό ψηφιακών εκπαιδευτικών πόρων (c-books) με θέμα την κλιματική αλλαγή και στόχο την αξιοποίησή τους για δημιουργική διδασκαλία και μάθηση στο σχολείο.

Με βάση τη θεωρητική προσέγγιση που διαμορφώθηκε και παρουσιάζεται στο άρθρο, η «κλιματική αλλαγή» αποτελεί υπαρκτό μεν αλλά τυπικό παράδειγμα «φαύλου» προβλήματος (wicked problem), η κατανόηση και διαχείριση του οποίου απαιτεί διεπιστημονικές, συνεργατικές και σίγουρα μη-συμβατικές διαδικασίες και ικανότητες, όπως εκείνες που συνδέονται με τη δημιουργική σκέψη. Την ίδια στιγμή, η «κλιματική αλλαγή» ως μαθησιακό αντικείμενο συνιστά διδακτική πρόκληση για τους εκπαιδευτικούς, καθώς καλεί σε μια ολιστική και συστημική θεώρηση και ερμηνεία των διαστάσεών της, αλλά και στην αναζήτηση και αξιοποίηση εναλλακτικών εκπαιδευτικών τεχνικών και μέσων για την κινητοποίηση του ενδιαφέροντος και της εμπλοκής των μαθητών/τριών.

Στη έρευνα που παρουσιάζεται στην εργασία, η εστίαση του ενδιαφέροντος τέθηκε στην ενεργοποίηση και διερεύνηση μιας «δημιουργικότητας που υπερβαίνει τα σύνορα» (boundary-crossing creativity) που θέτουν μαθησιακά τα διάφορα επιστημονικά πεδία και διδακτικά αντικείμενα. Πρόκειται για ένα νέο είδος δημιουργικότητας που σε αυτή την περίπτωση εξετάσαμε πώς μπορεί να αναδυθεί σε κατάλληλα δημιουργημένες ομάδες εκπαιδευτικών διαφορετικών ειδικοτήτων και αντικειμένων, οι οποίοι/ες συνεργάστηκαν στενά αξιοποιώντας τις τεχνολογίες του έργου, για να σχεδιάσουν νέους, ψηφιακούς εκπαιδευτικούς πόρους, που να ενεργοποιούν τη δημιουργική σκέψη και μάθηση των μαθητών/μαθητριών, συνδυάζοντας μαθηματικές και περιβαλλοντικές έννοιες και γνωστικές διεργασίες και προωθώντας τον πειραματισμό και την επίλυση προβλήματος.

Η πλήρης αναφορά της δημοσιευμένης εργασίας δίνεται εδώ:

Kynigos, C., & Daskolia, M. (2021). Boundary Crossing Creativity in the Design of Digital Resources for Teaching and Learning about Climate Change. Creativity. Theories-Research-Applications, 8(1), 213-235.

#BoundaryCrossing #Creativity #InterdisciplinaryCollaboration #ResourceDesign #EducationalResources #DigitalResources #DigitalMedia #ClimateChange #ClimateEducation #EnvironmentalEducation #SustainabilityEducation

 

Συνδέεται η Εκπαίδευση για την Κλιματική Αλλαγή με την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση για την Αειφόρα; Θεωρητικές, ερευνητικές και διδακτικές επισημάνσεις σε μια πρόσφατη δημοσίευση του ΕργΠΕ

 

Στο «κλίμα» των ημερών και στον απόηχο της Διάσκεψης του ΟΗΕ (COP28) για την Κλιματική Αλλαγή, η οποία διεξάγεται στο Ντουμπάι (Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα) από τις 30 Νοεμβρίου έως τις 12 Δεκεμβρίου, επιλέξαμε να μοιραστούμε μαζί σας αυτή την εβδομάδα μια σειρά από κείμενα δημοσιεύσεων που επικεντρώνονται στην έννοια, την πρακτική και άλλα ζητήματα εκπαίδευσης για την κλιματική αλλαγή, και έχουν βασιστεί σε παλαιότερη ή στην τρέχουσα ερευνητική μας δραστηριότητα.

Ένα από αυτά είναι το:

Δασκολιά, Μ. (2023). H κλιματική κρίση ως «φαύλο» πρόβλημα και μαθησιακό αντικείμενο. Θεωρητικές, ερευνητικές και διδακτικές επισημάνσεις με άξονα την εκπαίδευση για την κλιματική αλλαγή. Περιβαλλοντική Εκπαίδευση για την Αειφορία, 5(1), Ειδικό θεματικό τεύχος «Σύγχρονες διαστάσεις της Εκπαίδευσης για το Περιβάλλον και την Αειφορία» αφιερωμένο στην Ομ. Καθηγήτρια Ευγενία Φλογαΐτη, 48-65. https://doi.org/10.12681/ees.35760

Στο άρθρο αυτό εξετάζεται η συγγένεια ανάμεσα στην Περιβαλλοντική Εκπαίδευση για την Αειφορία και την Εκπαίδευση για την Κλιματική Αλλαγή, με το επίκεντρο της θεώρησης να τοποθετείται στην επιστημολογική φύση της «κλιματικής αλλαγής» και στις μαθησιακές προκλήσεις και ευκαιρίες που δημιουργεί. Η κλιματική αλλαγή προσεγγίζεται, όπως και οι περισσότερες παγκόσμιες προκλήσεις αειφορίας, ως κοινωνικο-περιβαλλοντικό ζήτημα και μαθησιακό αντικείμενο με χαρακτηριστικά «φαύλου» προβλήματος. Τέτοιου τύπου προβλήματα αφενός ασκούν μεγάλες πιέσεις και προκαλούν σοβαρές επιπτώσεις σε διάφορα συστήματα, αφετέρου εμφανίζουν μεγάλη συνθετότητα, αβεβαιότητα και δυσκολία στην προσέγγιση και επίλυσή τους. Η αντίληψη, γνωστική επεξεργασία και συναισθηματική διαχείριση της κλιματικής αλλαγής, ίσως της πιο αρχετυπικής περίπτωσης φαύλου προβλήματος, προσκρούει σε μια σειρά από εσωτερικούς ψυχολογικούς μηχανισμούς και εμπόδια.

Οι διάφορες πλευρές και διαστάσεις της ανθρώπινης εμπλοκής με τις προκλήσεις που θέτει η κλιματική αλλαγή επισημαίνονται μέσω θεωρητικής ανάλυσης και ερευνητικής μαρτυρίας. Προτείνεται, τέλος, ένα πλαίσιο διδακτικών όρων σε επίπεδο εκπαιδευτικού σχεδιασμού και μεθοδολογικών επιλογών, που διασφαλίζει συμβατές και κατάλληλες παιδαγωγικές προσεγγίσεις και πιο αυθεντικές μαθησιακές εμπειρίες, για μια περιβαλλοντική εκπαίδευση με στόχο την αειφορία και θεματική επικέντρωση στην κλιματική αλλαγή.

#WickedProblems #ClimateEducation #EnvironmentalEducation #SustainabilityEducation #EducationalTheory #EducationalPractice

Πώς τοποθετούνται φοιτητές/τριες των κοινωνικών-ανθρωπιστικών σπουδών του ΕΚΠΑ απέναντι στην κλιματική αλλαγή;

 

Photo credits: Scarlett Westbrook, BBC

Συνεχίζοντας το αφιέρωμα στην εκπαίδευση για την κλιματική αλλαγή, αναφερόμαστε σε δύο ακόμη δημοσιευμένες εργασίες που εξετάζουν τις γνώσεις, τις πεποιθήσεις και τις ανησυχίες προπτυχιακών φοιτητών/τριών με προέλευση από τις κοινωνικές και ανθρωπιστικές επιστήμες.

Και οι δύο εργασίες βασίζονται σε έρευνα που πραγματοποίησε το ΕργΠΕ-ΕΚΠΑ σε προπτυχιακούς φοιτητές Τμημάτων της Φιλοσοφικής Σχολής του ΕΚΠΑ σχετικά με τις γνώσεις, τις πεποιθήσεις και τις ανησυχίες τους γύρω από την κλιματική αλλαγή. Η ανάλυση των δεδομένων έδειξε ότι οι περισσότεροι/ες φοιτητές/τριες θεωρούν ότι η κλιματική αλλαγή είναι πραγματική και ότι σε μεγάλο βαθμό προκαλείται από τον άνθρωπο, και εκφράζουν την ανησυχία τους γι’ αυτήν. Ωστόσο, διαπιστώνονται κενά, αβεβαιότητα και παρανοήσεις στην κατανόηση διαφόρων παραμέτρων του φαινομένου της κλιματικής αλλαγής και της κλιματικής κρίσης γενικότερα. Στις εργασίες αυτές υπογραμμίζεται επίσης ο κρίσιμος ρόλος της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στην προετοιμασία πιο ευαισθητοποιημένων και υπεύθυνων πολιτών στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, ειδικότερα μέσα από τα ακαδημαϊκά προγράμματα Τμημάτων των κοινωνικών και ανθρωπιστικών σπουδών και επιστημών.

Εδώ η πλήρης αναφορά για τις δύο εργασίες:

Daskolia, M. (2022). Exploring the Beliefs, Concerns and Understandings About Climate Change of Greek University Students from the Social Sciences and Humanities. In W. Leal Filho & E. Manolas (Eds.), Climate Change in the Mediterranean and Middle Eastern Region, (pp. 473-498). Springer, Cham. DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-030-78566-6_23

Daskolia, M. (2022). Climate change literacy and concerns among Greek University students with a non-science background. In 14th International Conference on Education and New Learning Technologies (EDULEARN22) Proceedings, (pp. 10046-10054). Palma, Spain. ISBN: 978-84-09-42484-9. DOI: 10.21125/edulearn.2022.2427

#Humanities #SocialSciences #HigherEducation #UniversityStudents #ClimateEducation #EnvironmentalEducation #SustainabilityEducation

Ενότητα 5η: «Αειφόρο σχολείο» του συλλογικού επιστημονικού τόμου προς τιμήν της Ομ. Καθηγήτριας Ευγενίας Φλογαΐτη

Ολοκληρώνοντας την περιήγηση στον συλλογικό τόμο που είναι αφιερωμένος στην Ομότιμη Καθηγήτρια του ΕΚΠΑ κυρία Ευγενία Φλογαΐτη και κυκλοφόρησε από το Περιοδικό «Περιβαλλοντική Εκπαίδευση για την Αειφορία», παρουσιάζουμε σήμερα τα κείμενα της τελευταίας ενότητας με θέμα το «Αειφόρο Σχολείο». Πρόκειται για ένα ερευνητικό πεδίο στο οποίο κατεξοχήν συνέβαλε η Ευγενία Φλογαΐτη με το επιστημονικό έργο της. Στην ενότητα αυτή συζητώνται έννοιες και προτάσεις που συνδέονται με την ολιστική σχολική προσέγγιση, με το ίδιο το αειφόρο σχολείο και άλλους εκπαιδευτικούς οργανισμούς μάθησης, καθώς και με τη συνεργασία, ως αρχή και πρακτική, ανάμεσα στο σχολείο και την οικογένεια, αλλά και την κοινότητα.

Η πρώτη εργασία έχει τίτλο «Ολιστική Σχολική Προσέγγιση: Μια ολοκληρωμένη παιδαγωγική θεώρηση για την Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη». Υπογράφεται από την Αραβέλλα Ζαχαρίου, Προϊσταμένη Μονάδας Εκπαίδευσης για το Περιβάλλον και την Αειφόρο Ανάπτυξη στο Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου, και την Χρυσάνθη Κάτζη, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια στο Τμήμα Επιστημών της Αγωγής του Πανεπιστημίου Frederick (Κύπρος). Η εργασία εξετάζει θεωρητικά την έννοια και το περιεχόμενο της Ολιστικής Σχολικής Προσέγγισης (ΟΣΠ) σε συνάρτηση με την Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη (ΕΑΑ) και τη μετασχηματιστική μάθηση ως ζητούμενο για την ΕΑΑ, αλλά και δομικό στοιχείο της ΟΣΠ. Στο κείμενο αναλύονται οι ιδιότητες που καθιστούν την ΟΣΠ μια ολοκληρωμένη προσέγγιση, και εντοπίζονται οι προκλήσεις, ως σημαντικοί ανασχετικοί παράγοντες στην προσπάθεια που καταβάλλεται για να καταστούν τα σχολεία κοινότητες μάθησης για την αειφορία.

Εδώ θα βρείτε την πλήρη αναφορά:

Ζαχαρίου, Α. & Κάτζη, Χ. (2023). Ολιστική Σχολική Προσέγγιση: Μια ολοκληρωμένη παιδαγωγική θεώρηση για την Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη. Περιβαλλοντική Εκπαίδευση για την Αειφορία, 5(1), Ειδικό θεματικό τεύχος με τίτλο «Σύγχρονες διαστάσεις της Εκπαίδευσης για το Περιβάλλον και την Αειφορία» αφιερωμένο στην Ομ. Καθηγήτρια Ευγενία Φλογαΐτη, 163-176. https://doi.org/10.12681/ees.35778

Στο δεύτερο άρθρο, που επιγράφεται «Το αειφόρο σχολείο ως όραμα και προοπτική για τη σύγχρονη εκπαίδευση», η Χριστίνα Κάτσενου, εκπαιδευτικός και Δρ. στην Εκπαίδευση για το Περιβάλλον και την Αειφορία (ΤΕΑΠΗ, ΕΚΠΑ), αναλύει τη φιλοσοφία και τις βασικές αρχές του αειφόρου σχολείου, τις ομοιότητες και διαφορές του από το οικολογικό και το πράσινο σχολείο, τη δράση και τη συμμετοχή των μαθητών, αλλά και τον ρόλο των εκπαιδευτικών σε ένα τέτοιο πλαίσιο. Συζητά επίσης τρόπους με τους οποίους το αειφόρο σχολείο μπορεί να ενθαρρύνει τη λειτουργία κοινοτήτων μάθησης και πρακτικής και πώς ένας εκπαιδευτικός οργανισμός μπορεί να μετασχηματίζεται από γραφειοκρατικό ίδρυμα μετάδοσης γνώσεων σε έναν δια βίου οργανισμό μάθησης.

Η πλήρης αναφορά του άρθρου:

Κάτσενου, Χ. (2023). Το αειφόρο σχολείο ως όραμα και προοπτική για τη σύγχρονη εκπαίδευση. Περιβαλλοντική Εκπαίδευση για την Αειφορία, 5(1), Ειδικό θεματικό τεύχος με τίτλο «Σύγχρονες διαστάσεις της Εκπαίδευσης για το Περιβάλλον και την Αειφορία» αφιερωμένο στην Ομ. Καθηγήτρια Ευγενία Φλογαΐτη, 177–188. https://doi.org/10.12681/ees.35780

Με το επόμενο άρθρο, που έχει τίτλο «Εκπαιδευτικοί Οργανισμοί Μάθησης για την αναζήτηση της αειφορίας», η Χριστίνα Νομικού, Σύμβουλος Εκπαίδευσης Δασκάλων και Δρ. στην Εκπαίδευση για το Περιβάλλον και την Αειφορία (ΤΕΑΠΗ, ΕΚΠΑ), συνδέει τη λειτουργία των Εκπαιδευτικών Οργανισμών Μάθησης (ΕΟΜ) με την αειφορία. Οι ΕΟΜ δεν επιδιώκουν ένα προκαθορισμένο αποτέλεσμα, ούτε εγκλωβίζονται στη στείρα αναμετάδοση γνώσεων και την αναπαραγωγή κοινωνικών μοντέλων. Προσεγγίζουν και οργανώνουν τη μάθηση ως δυναμική και εξελισσόμενη διαδικασία, καλλιεργούν δεξιότητες κριτικής σκέψης και συνεργατικής επίλυσης των προβλημάτων, υπερβαίνουν την απομόνωσή τους, αναπροσανατολίζοντας τον τρόπο που εργάζονται. Έτσι, οι αρχές και οι πρακτικές που εφαρμόζουν είναι συμβατές με την επίτευξη στόχων αειφορίας, καθώς μπορούν να εμπλουτίσουν ποικιλοτρόπως το περιεχόμενο, τις προτεραιότητες και τις προοπτικές των σύγχρονων εκπαιδευτικών οργανισμών.

Εδώ μπορείτε να δείτε την πλήρη αναφορά:

Νομικού, Χ. (2023). Εκπαιδευτικοί Οργανισμοί Μάθησης για την αναζήτηση της αειφορίας. Περιβαλλοντική Εκπαίδευση για την Αειφορία, 5(1), Ειδικό θεματικό τεύχος με τίτλο «Σύγχρονες διαστάσεις της Εκπαίδευσης για το Περιβάλλον και την Αειφορία» αφιερωμένο στην Ομ. Καθηγήτρια Ευγενία Φλογαΐτη, 189–199. https://doi.org/10.12681/ees.35781

Η εργασία της Έλλης Ναούμ, Συμβούλου Εκπαίδευσης Νηπιαγωγών και Δρ. στην Εκπαίδευση για το Περιβάλλον και την Αειφορία (ΤΕΑΠΗ, ΕΚΠΑ), έχει τίτλο «Η συνεργασία σχολείου-οικογένειας μέσω της γονικής συμμετοχής στο πλαίσιο του αειφόρου σχολείου». Στο άρθρο προβάλλεται η αξία της ανάπτυξης συνεργειών μεταξύ όλων των εμπλεκομένων σε έναν εκπαιδευτικό οργανισμό για την αντιμετώπιση και επίλυση περιβαλλοντικών και κοινωνικών ζητημάτων. Η συνεργασία σχολείου-οικογένειας μέσω της γονικής συμμετοχής μπορεί να αποτελέσει μια πρόταση και να λειτουργήσει ως όχημα για το άνοιγμα του σχολείου στην κοινότητα και τον μετασχηματισμό του αειφόρου σχολείου. Γι’ αυτό, όπως προτείνεται στο κείμενο, τα σχολεία είναι σημαντικό να θέσουν στο επίκεντρο της εκπαιδευτικής διαδικασίας και των εκπαιδευτικών σχεδιασμών τους τη συνεργασία με τις οικογένειες των μαθητών, με σημείο εκκίνησης την εμπλοκή των γονέων στην εκπαιδευτική ζωή και με θετικές επιπτώσεις για όλα τα εμπλεκόμενα μέλη και φορείς.

Μπορείτε να βρείτε την πλήρη αναφορά εδώ:

Ναούμ, Ε. (2023). Η συνεργασία σχολείου-οικογένειας μέσω της γονικής συμμετοχής στο πλαίσιο του αειφόρου σχολείου. Περιβαλλοντική Εκπαίδευση για την Αειφορία, 5(1), Ειδικό θεματικό τεύχος με τίτλο «Σύγχρονες διαστάσεις της Εκπαίδευσης για το Περιβάλλον και την Αειφορία» αφιερωμένο στην Ομ. Καθηγήτρια Ευγενία Φλογαΐτη, 200–217. https://doi.org/10.12681/ees.35782

Στην ίδια γραμμή σκέψης είναι και η εργασία του Κώστα Γαβριλάκη, Αναπληρωτή Καθηγητή στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, με τίτλο «Συνεργασία σχολείου και κοινότητας προς την αειφορία». Στο κείμενο επιχειρείται μια σύντομη αναδρομή στην εξέλιξη της ιδέας της συνεργασίας του σχολείου με την ευρύτερη κοινότητα, αποσαφηνίζονται κεντρικές έννοιες, συνοψίζονται βασικές τυπολογίες και σκιαγραφούνται ενδεικτικά παραδείγματα. Ακόμα, αναλύονται τα κύρια οφέλη, οι δυσκολίες και οι παράγοντες που ευνοούν την ανάπτυξη τέτοιων συνεργασιών. Εφόσον η αειφορία αποτελεί κοινωνική κατασκευή και ένα όραμα που διαμορφώνεται και δρομολογείται συλλογικά και τοπικά, όλα τα «ζωτικά όργανα» των τοπικών κοινωνιών πρέπει να ενεργοποιηθούν και να συλλειτουργήσουν προς αυτήν την κατεύθυνση, με το σχολείο να (οφείλει να) έχει κεντρική θέση, αποτελώντας τη «μήτρα» του μέλλοντος της κοινότητας.

Η πλήρης αναφορά βρίσκεται εδώ:

Γαβριλάκης, Κ. (2023). Συνεργασία σχολείου και κοινότητας προς την αειφορία. Περιβαλλοντική Εκπαίδευση για την Αειφορία, 5(1), Ειδικό θεματικό τεύχος με τίτλο «Σύγχρονες διαστάσεις της Εκπαίδευσης για το Περιβάλλον και την Αειφορία» αφιερωμένο στην Ομ. Καθηγήτρια Ευγενία Φλογαΐτη, 218–233. https://doi.org/10.12681/ees.35783