Καθώς η COP31 βρίσκεται σε εξέλιξη και η κλιματική δράση είναι στο επίκεντρο των διεθνών συζητήσεων, η ψηφιακή μετάβαση και ο ψηφιακός μετασχηματισμός συνδέονται συχνά με την υπόσχεση μιας πιο αποδοτικής και περιβαλλοντικά φιλικής κοινωνίας: έξυπνες πόλεις, λιγότερο χαρτί, ψηφιοποίηση υπηρεσιών, εξοικονόμηση ενέργειας και πόρων.
Είναι όμως πράγματι έτσι;
Ένα πρόσφατο επιστημονικό άρθρο, που δημοσιεύθηκε το 2026 στο περιοδικό Sustainability, έρχεται να αμφισβητήσει αυτή την αυτονόητη παραδοχή. Αναλύοντας δεδομένα για την περίοδο 1990–2023 από τις 20 χώρες της ομάδας G20, οι οποίες αντιπροσωπεύουν περίπου το 80% του παγκόσμιου ΑΕΠ και το 70% των παγκόσμιων εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, οι ερευνητές διαπιστώνουν ότι η επέκταση των ψηφιακών τεχνολογιών συνδέεται με αυξημένες εκπομπές.
Ένας βασικός λόγος είναι το σημαντικό ενεργειακό αποτύπωμα των ψηφιακών υποδομών: των κέντρων δεδομένων (data centers), των δικτύων επικοινωνίας και των συνδεδεμένων συσκευών, ιδιαίτερα όταν η ενέργεια που τα τροφοδοτεί εξακολουθεί να προέρχεται από ορυκτά καύσιμα.
Τα ευρήματα επιβεβαιώνουν και υπογραμμίζουν ότι η ψηφιακή καινοτομία δεν
συνεπάγεται αυτομάτως και περιβαλλοντική πρόοδο. Τα περιβαλλοντικά οφέλη της εξαρτώνται από τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζονται, αναπτύσσονται και τροφοδοτούνται ενεργειακά οι ψηφιακές υποδομές, αλλά και από τα ευρύτερα πρότυπα παραγωγής και κατανάλωσης μέσα στα οποία εντάσσονται.
Η πρόκληση της διττής μετάβασης (twin transition): πράσινη και ψηφιακή μετάβαση μαζί – αλλά με ποιους όρους;
Η Ευρωπαϊκή Ένωση προωθεί τη σύζευξη της πράσινης και της ψηφιακής μετάβασης, αναγνωρίζοντας ότι οι συνδέονται στενά και μπορούν να αλληλοενισχυθούν. Ωστόσο, όπως επισημαίνει και ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός
Περιβάλλοντος (EEA) σε σχετική πρόσφατη έκθεσή του, η ψηφιοποίηση μπορεί να υποστηρίξει την περιβαλλοντική προστασία, αλλά ταυτόχρονα δημιουργεί νέες πιέσεις και περιβαλλοντικές επιβαρύνσεις.
Επομένως, ούτε η σύγκλιση των δύο μεταβάσεων είναι αυτονόητη ούτε εξασφαλίζεται απλώς με την εισαγωγή περισσότερων τεχνολογιών. Ανάμεσα σε αυτά που προϋποθέτει είναι:
- συνειδητές κοινωνικές επιλογές
- σαφείς στόχους αειφορίας και
- κριτική αξιολόγηση των πραγματικών περιβαλλοντικών και κοινωνικών επιπτώσεων της τεχνολογικής ανάπτυξης.
Τι σημαίνουν όλα αυτά για την Εκπαίδευση για την Αειφορία;
Καταρχάς, ότι η ψηφιακή μετάβαση δεν είναι μόνο τεχνολογικό ζήτημα. Είναι ταυτόχρονα περιβαλλοντικό, κοινωνικό, οικονομικό και πολιτικό.
Γι’ αυτό και χρειαζόμαστε μια κριτική και μετασχηματιστική εκπαίδευση που δεν περιορίζεται στην ανάπτυξη ψηφιακών δεξιοτήτων ή στην αποτελεσματικότερη χρήση των τεχνολογικών εργαλείων, αλλά μια εκπαίδευση που βοηθά όλους και ιδιαίτερα τους νέους ανθρώπους:
- Να αναγνωρίζουν τις συχνά αθέατες περιβαλλοντικές επιπτώσεις της ψηφιακής ζωής, από την εξόρυξη πρώτων υλών και την παραγωγή συσκευών έως την κατανάλωση ενέργειας και τα ηλεκτρονικά απόβλητα.
- Να προσεγγίζουν κριτικά τις υποσχέσεις της τεχνολογικής προόδου, αναγνωρίζοντας τις αντιφάσεις, τις ανισότητες και τα διλήμματα που συνοδεύουν την ψηφιακή ανάπτυξη.
- Να αναπτύσσουν συστημική σκέψη, κατανοώντας τις αλληλεξαρτήσεις μεταξύ τεχνολογίας, περιβάλλοντος, οικονομίας και κοινωνίας.
- Να διερευνούν εναλλακτικές τεχνολογικές και κοινωνικές επιλογές και να οραματίζονται διαφορετικές μελλοντικές προοπτικές.
- Να συμμετέχουν ενεργά και συλλογικά στη διαμόρφωση αποφάσεων και πρακτικών που υπηρετούν την περιβαλλοντική και κοινωνική δικαιοσύνη.
Άρα: Το ζητούμενο δεν είναι να γίνουμε απλώς πιο «πράσινοι» χρήστες της τεχνολογίας. Είναι να αναπτύξουμε την κριτική γνώση, τις αξίες, τις ικανότητες και τη συλλογική αυτενέργεια που απαιτούνται για να αποφασίζουμε:
- Ποια τεχνολογία;
- Για ποιους σκοπούς;
- Με ποιες συνέπειες;
- Και προς ποιο μέλλον;
Γιατί η πράσινη και η ψηφιακή μετάβαση δεν είναι δύο ανεξάρτητες ή προκαθορισμένες πορείες. Η μεταξύ τους σχέση διαμορφώνεται μέσα από κοινωνικές επιλογές, αξίες και προτεραιότητες. Και σε αυτή τη διαδικασία, η Εκπαίδευση για την Αειφορία έχει ουσιαστικό ρόλο να διαδραματίσει.
Το άρθρο που αποτέλεσε την αφορμή για την ανάρτηση:
Sarah DeWeerdt (10 November 2026), What if digitalization isn’t the climate fix we imagined?, Anthropocene Magazine.
Η επιστημονική δημοσίευση:
Alabdulwahab, S., et al. (2026). ICT and CO₂ Emissions in the G20: A Channel-Based Mediation Analysis. Sustainability, 18(18), 9235.
https://www.mdpi.com/2071-1050/18/18/9235
Η ευρωπαϊκή διάσταση της διττής μετάβασης:
European Environment Agency (2026). Navigating Europe’s twin transition — opportunities and challenges of digitalisation in the green transition.
