Τετάρτη 11 Νοεμβρίου 2026

Κι αν η ψηφιοποίηση δεν είναι η λύση που οραματιζόμασταν για την κλιματική κρίση;

Καθώς η COP31 βρίσκεται σε εξέλιξη και η κλιματική δράση είναι στο επίκεντρο των διεθνών συζητήσεων, η ψηφιακή μετάβαση και ο ψηφιακός μετασχηματισμός συνδέονται συχνά με την υπόσχεση μιας πιο αποδοτικής και περιβαλλοντικά φιλικής κοινωνίας: έξυπνες πόλεις, λιγότερο χαρτί, ψηφιοποίηση υπηρεσιών, εξοικονόμηση ενέργειας και πόρων.

Είναι όμως πράγματι έτσι;

Ένα πρόσφατο επιστημονικό άρθρο, που δημοσιεύθηκε το 2026 στο περιοδικό Sustainability, έρχεται να αμφισβητήσει αυτή την αυτονόητη παραδοχή. Αναλύοντας δεδομένα για την περίοδο 1990–2023 από τις 20 χώρες της ομάδας G20, οι οποίες αντιπροσωπεύουν περίπου το 80% του παγκόσμιου ΑΕΠ και το 70% των παγκόσμιων εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, οι ερευνητές διαπιστώνουν ότι η επέκταση των ψηφιακών τεχνολογιών συνδέεται με αυξημένες εκπομπές.

Ένας βασικός λόγος είναι το σημαντικό ενεργειακό αποτύπωμα των ψηφιακών υποδομών: των κέντρων δεδομένων (data centers), των δικτύων επικοινωνίας και των συνδεδεμένων συσκευών, ιδιαίτερα όταν η ενέργεια που τα τροφοδοτεί εξακολουθεί να προέρχεται από ορυκτά καύσιμα.

Τα ευρήματα επιβεβαιώνουν και υπογραμμίζουν ότι η ψηφιακή καινοτομία δεν

συνεπάγεται αυτομάτως και περιβαλλοντική πρόοδο. Τα περιβαλλοντικά οφέλη της εξαρτώνται από τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζονται, αναπτύσσονται και τροφοδοτούνται ενεργειακά οι ψηφιακές υποδομές, αλλά και από τα ευρύτερα πρότυπα παραγωγής και κατανάλωσης μέσα στα οποία εντάσσονται.

Η πρόκληση της διττής μετάβασης (twin transition): πράσινη και ψηφιακή μετάβαση μαζί – αλλά με ποιους όρους;

Η Ευρωπαϊκή Ένωση προωθεί τη σύζευξη της πράσινης και της ψηφιακής μετάβασης, αναγνωρίζοντας ότι οι συνδέονται στενά και μπορούν να αλληλοενισχυθούν. Ωστόσο, όπως επισημαίνει και ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός

Περιβάλλοντος (EEA) σε σχετική πρόσφατη έκθεσή του, η ψηφιοποίηση μπορεί να υποστηρίξει την περιβαλλοντική προστασία, αλλά ταυτόχρονα δημιουργεί νέες πιέσεις και περιβαλλοντικές επιβαρύνσεις.

Επομένως, ούτε η σύγκλιση των δύο μεταβάσεων είναι αυτονόητη ούτε εξασφαλίζεται απλώς με την εισαγωγή περισσότερων τεχνολογιών. Ανάμεσα σε αυτά που προϋποθέτει είναι:

  • συνειδητές κοινωνικές επιλογές
  • σαφείς στόχους αειφορίας και
  • κριτική αξιολόγηση των πραγματικών περιβαλλοντικών και κοινωνικών επιπτώσεων της τεχνολογικής ανάπτυξης.

Τι σημαίνουν όλα αυτά για την Εκπαίδευση για την Αειφορία;

Καταρχάς, ότι η ψηφιακή μετάβαση δεν είναι μόνο τεχνολογικό ζήτημα. Είναι ταυτόχρονα περιβαλλοντικό, κοινωνικό, οικονομικό και πολιτικό.

Γι’ αυτό και χρειαζόμαστε μια κριτική και μετασχηματιστική εκπαίδευση που δεν περιορίζεται στην ανάπτυξη ψηφιακών δεξιοτήτων ή στην αποτελεσματικότερη χρήση των τεχνολογικών εργαλείων, αλλά μια εκπαίδευση που βοηθά όλους και ιδιαίτερα τους νέους ανθρώπους:

  • Να αναγνωρίζουν τις συχνά αθέατες περιβαλλοντικές επιπτώσεις της ψηφιακής ζωής, από την εξόρυξη πρώτων υλών και την παραγωγή συσκευών έως την κατανάλωση ενέργειας και τα ηλεκτρονικά απόβλητα.
  • Να προσεγγίζουν κριτικά τις υποσχέσεις της τεχνολογικής προόδου, αναγνωρίζοντας τις αντιφάσεις, τις ανισότητες και τα διλήμματα που συνοδεύουν την ψηφιακή ανάπτυξη.
  • Να αναπτύσσουν συστημική σκέψη, κατανοώντας τις αλληλεξαρτήσεις μεταξύ τεχνολογίας, περιβάλλοντος, οικονομίας και κοινωνίας.
  • Να διερευνούν εναλλακτικές τεχνολογικές και κοινωνικές επιλογές και να οραματίζονται διαφορετικές μελλοντικές προοπτικές.
  • Να συμμετέχουν ενεργά και συλλογικά στη διαμόρφωση αποφάσεων και πρακτικών που υπηρετούν την περιβαλλοντική και κοινωνική δικαιοσύνη.

Άρα: Το ζητούμενο δεν είναι να γίνουμε απλώς πιο «πράσινοι» χρήστες της τεχνολογίας. Είναι να αναπτύξουμε την κριτική γνώση, τις αξίες, τις ικανότητες και τη συλλογική αυτενέργεια που απαιτούνται για να αποφασίζουμε:

- Ποια τεχνολογία;

- Για ποιους σκοπούς;

- Με ποιες συνέπειες;

- Και προς ποιο μέλλον;

Γιατί η πράσινη και η ψηφιακή μετάβαση δεν είναι δύο ανεξάρτητες ή προκαθορισμένες πορείες. Η μεταξύ τους σχέση διαμορφώνεται μέσα από κοινωνικές επιλογές, αξίες και προτεραιότητες. Και σε αυτή τη διαδικασία, η Εκπαίδευση για την Αειφορία έχει ουσιαστικό ρόλο να διαδραματίσει.

Το άρθρο που αποτέλεσε την αφορμή για την ανάρτηση:

Sarah DeWeerdt (10 November 2026), What if digitalization isn’t the climate fix we imagined?, Anthropocene Magazine.

https://www.anthropocenemagazine.org/2026/11/what-if-digitalization-isnt-the-climate-fix-we-imagined/

Η επιστημονική δημοσίευση:

Alabdulwahab, S., et al. (2026). ICT and CO₂ Emissions in the G20: A Channel-Based Mediation Analysis. Sustainability, 18(18), 9235.

https://www.mdpi.com/2071-1050/18/18/9235

Η ευρωπαϊκή διάσταση της διττής μετάβασης:

European Environment Agency (2026). Navigating Europe’s twin transition — opportunities and challenges of digitalisation in the green transition.

https://www.eea.europa.eu/en/analysis/publications/navigating-europes-twin-transition-opportunities-and-challenges-of-digitalisation-in-the-green-transition

 

 



 

Τρίτη 10 Νοεμβρίου 2026

31η Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για την Κλιματική Αλλαγή (COP31): Μια (ακόμη) ευκαιρία να περάσουμε από τις δεσμεύσεις στην πράξη

  

Ξεκίνησε στις 9 Νοεμβρίου 2026 και θα διαρκέσει έως τις 20 του μήνα η 31η Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για την Κλιματική Αλλαγή (COP31), συγκεντρώνοντας στην Αττάλεια της Τουρκίας κυβερνήσεις, διεθνείς οργανισμούς, επιστήμονες, εκπροσώπους της κοινωνίας των πολιτών και περιβαλλοντικές οργανώσεις.

Η φετινή Διάσκεψη πραγματοποιείται σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη συγκυρία. Οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής γίνονται ολοένα εντονότερες, τα ακραία καιρικά φαινόμενα πολλαπλασιάζονται και η επιστημονική προειδοποίηση είναι σαφής: ο κόσμος εξακολουθεί να βρίσκεται μακριά από την πορεία που απαιτείται για την επίτευξη των στόχων της Συμφωνίας του Παρισιού και τον περιορισμό της ανόδου της παγκόσμιας θερμοκρασίας στο 1,5°C.

Στο επίκεντρο των συζητήσεων βρίσκονται η επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης και η απομάκρυνση από τα ορυκτά καύσιμα, η μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, η προστασία των οικοσυστημάτων και, κυρίως, η χρηματοδότηση των χωρών και των κοινοτήτων που πλήττονται περισσότερο, ενώ έχουν συμβάλει λιγότερο στη δημιουργία της κρίσης.

Ωστόσο, πίσω από τις διακηρύξεις και τους φιλόδοξους στόχους παραμένουν κρίσιμα ερωτήματα:

  •  Πώς μετατρέπονται οι διεθνείς δεσμεύσεις σε συγκεκριμένες πολιτικές και ουσιαστικές αλλαγές στα παραγωγικά και ενεργειακά μας συστήματα;
  •  Πώς διασφαλίζεται ότι η ενεργειακή μετάβαση θα είναι πραγματικά δίκαιη και δεν θα αναπαράγει τις υφιστάμενες κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες;
  •  Πώς μπορεί να περιοριστεί η επιρροή των οικονομικών συμφερόντων που εξακολουθούν να αντιστέκονται στην απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα;
  •  Πώς θα αποκτήσουν ουσιαστική συμμετοχή και φωνή οι τοπικές κοινότητες, οι νέοι και οι νέες, οι αυτόχθονες πληθυσμοί και όσοι και όσες βιώνουν ήδη τις πιο άνισες και επώδυνες συνέπειες της κλιματικής κρίσης;
  •  Και κυρίως, μπορεί τελικά να υπάρξει πραγματική κλιματική μετάβαση χωρίς αλλαγή του κυρίαρχου αναπτυξιακού και καταναλωτικού προτύπου;

Το τελευταίο ερώτημα αγγίζει ίσως την πιο δύσκολη διάσταση της συζήτησης. Μπορούμε άραγε να αντιμετωπίσουμε την κλιματική κρίση διατηρώντας ανέπαφες τις αντιλήψεις περί αδιάκοπης οικονομικής μεγέθυνσης, υπερκατανάλωσης και διαρκούς αύξησης της παραγωγής;

Ο οικονομολόγος Tim Jackson, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Surrey, στο πλαίσιο πρόσφατης συζήτησής του για την COP31, αμφισβητεί την παραδοχή ότι η οικονομική μεγέθυνση ταυτίζεται με την ευημερία. Υποστηρίζει την ανάγκη μετάβασης σε μια οικονομία που θέτει στο επίκεντρο την ανθρώπινη ευημερία και λειτουργεί εντός των οικολογικών ορίων του πλανήτη.

Αντίστοιχα, η επιστημονική τεκμηρίωση της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC) υπογραμμίζει ότι οι αλλαγές στην κατανάλωση και στον τρόπο ζωής μπορούν να συμβάλουν σημαντικά στον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής. Τονίζει, όμως, ότι οι ατομικές συμπεριφορές δεν αρκούν από μόνες τους: χρειάζονται ταυτόχρονες αλλαγές στις υποδομές, στους θεσμούς, στις κοινωνικές πρακτικές και στα συστήματα παραγωγής και παροχής υπηρεσιών.

Και εδώ αναδεικνύεται μια ακόμη κρίσιμη διάσταση: ο ρόλος της Εκπαίδευσης.

Η UNESCO, μέσα από την πρωτοβουλία Greening Education Partnership, αναδεικνύει την ανάγκη να βρίσκεται η εκπαίδευση στο επίκεντρο της κλιματικής δράσης, με ουσιαστικές αλλαγές στα αναλυτικά προγράμματα, στην εκπαίδευση και επιμόρφωση των εκπαιδευτικών, στα ίδια τα σχολεία και στη συμμετοχή των νέων.

Για εμάς, η Περιβαλλοντική Εκπαίδευση/Εκπαίδευση για την Αειφορία δεν μπορεί να περιορίζεται στην ενημέρωση για την κλιματική αλλαγή, ούτε στην καλλιέργεια μεμονωμένων «πράσινων» συμπεριφορών. Χρειάζεται να δημιουργεί χώρους κριτικής διερεύνησης των αιτιών και των κοινωνικών διαστάσεων της κρίσης, να καλλιεργεί τη φαντασία για εναλλακτικές δυνατότητες οργάνωσης της συλλογικής ζωής και να ενισχύει τη δημοκρατική συμμετοχή και τη συλλογική δράση.

Χρειαζόμαστε εκπαίδευση που να ενθαρρύνει τους ανθρώπους, και ιδιαίτερα τις νεότερες γενιές, να αμφισβητούν όσα θεωρούνται αυτονόητα, να διαμορφώνουν νέες σχέσεις με τον φυσικό κόσμο και τις άλλες μορφές ζωής, να διεκδικούν έναν δικαιότερο κόσμο και να συμμετέχουν ενεργά στη διαμόρφωσή του.

Οι ετήσιες διασκέψεις για το κλίμα αποτελούν αναγκαίους χώρους διεθνούς διαλόγου και συνεργασίας. Δεν μπορούν, όμως, να αποτελούν αυτοσκοπό. Η αξιοπιστία τους κρίνεται τελικά από το κατά πόσο οι αποφάσεις τους οδηγούν σε πραγματικές αλλαγές και όχι σε έναν ακόμη κύκλο εξαγγελιών και αναβολών.

Γιατί η μετάβαση προς ένα αειφόρο μέλλον δεν είναι μόνο τεχνολογικό ή ενεργειακό εγχείρημα. Είναι βαθιά κοινωνικό, πολιτικό, πολιτισμικό και εκπαιδευτικό εγχείρημα. Και προϋποθέτει να ξανασκεφτούμε όχι μόνο πώς παράγουμε και καταναλώνουμε, αλλά και τι θεωρούμε ευημερία, πρόοδο και ποιότητα ζωής.

Η COP31 είναι μια ακόμη ευκαιρία να περάσουμε από τις δεσμεύσεις στην πράξη. Το ζητούμενο είναι να μην τη χάσουμε.

ΠΗΓΕΣ: 

Creutzig, F., Roy, J., Devine-Wright, P., Díaz-José, J., Geels, F. W., Grubler, A., Maïzi, N., Masanet, E., Mulugetta, Y., Onyige, C. D., Perkins, P. E., Sanches-Pereira, A., & Weber, E. U. (2022). Demand, services and social aspects of mitigation. In P. R. Shukla et al. (Eds.), Climate change 2022: Mitigation of climate change (pp. 503–612). Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/9781009157926.007

Jackson, T. (2026, November 2). Is economic growth conducive to combating climate change? CNN Connect. https://timjackson.org.uk/cnn-connect-oct-2026/

United Nations. (2026, November 5). COP31 explained: What’s at stake at this year's UN climate summit. https://www.un.org/en/desa/cop31-explained-whats-at-stake-at-this-years-un-climate-summit

UNESCO. (2026, October 2). UNESCO at COP31: Putting education at the heart of climate action. https://www.unesco.org/en/articles/unesco-cop31-putting-education-heart-climate-action

Δευτέρα 9 Νοεμβρίου 2026

10 Νοεμβρίου 2026: Παγκόσμια Ημέρα Επιστήμης για την Ειρήνη και την Ανάπτυξη

  

Σήμερα τιμούμε τον ρόλο της επιστήμης ως γέφυρας διαλόγου και συνεργασίας για ένα αειφορικό και ειρηνικό μέλλον! Η φετινή θεματική της UNESCO, «Κοινός τόπος μέσω της επιστημονικής διπλωματίας» (Common ground through science diplomacy), αναδεικνύει έναν στόχο-πυλώνα: πώς η επιστημονική γνώση μπορεί να υπερβεί γεωγραφικά, πολιτικά και πολιτισμικά σύνορα, φέρνοντας τους λαούς πιο κοντά για τη διαχείριση παγκόσμιων προκλήσεων.

Σε έναν κόσμο που βρίσκεται αντιμέτωπος με την κλιματική κρίση, την απώλεια της βιοποικιλότητας και την υποβάθμιση των οικοσυστημάτων, τα περιβαλλοντικά ζητήματα δεν γνωρίζουν εθνικά σύνορα. Η επιστημονική διπλωματία αποτελεί θεμέλιο πάνω στο οποίο μπορούν να οικοδομούνται οι διεθνείς περιβαλλοντικές συμφωνίες και η διασυνοριακή διαχείριση φυσικών πόρων. Όταν ερευνήτριες και ερευνητές από διαφορετικές χώρες μοιράζονται δεδομένα και αναζητούν από κοινού λύσεις, η επιστήμη λειτουργεί έμπρακτα ως εργαλείο αλληλεγγύης,  δικαιοσύνης και ειρηνικής συνύπαρξης.

Ωστόσο, η επιστημονική γνώση δεν επαρκεί αν παραμένει κλεισμένη σε ερευνητικά εργαστήρια και ακαδημαϊκά συνέδρια. Εδώ ακριβώς υπεισέρχεται ο ρόλος της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης (ΠΕ) και της Εκπαίδευσης για την Αειφόρο Ανάπτυξη (ΕΑΑ), η οποία προωθεί τη μεταφορά και την καθιέρωση των αρχών της επιστημονικής διπλωματίας στην καθημερινή ζωή και την ενεργό πολιτειότητα.

Μέσα από την ΠΕ / ΕΑΑ:

- Η επιστήμη συναντά την κοινωνία: Οι πολίτες, και ιδιαίτερα οι νέοι, εξοικειώνονται με σύνθετα περιβαλλοντικά δεδομένα, αναπτύσσοντας επιστημονικό γραμματισμό και κριτική σκέψη απέναντι στην παραπληροφόρηση.

- Εδραιώνεται κουλτούρα επικοινωνίας και συνεργασίας: Η εκπαιδευτική διαδικασία εστιάζει στον διάλογο γύρω από περιβαλλοντικά ζητήματα, προάγοντας τη δημοκρατική συμμετοχή και την αναζήτηση «κοινού τόπου» σε τοπικό και παγκόσμιο επίπεδο.

- Η αειφορία συνδέεται με την ειρήνη: Η κοινωνική δικαιοσύνη, η ισότιμη πρόσβαση στους φυσικούς πόρους και ο σεβασμός στη φύση αναδεικνύονται ως απαραίτητες προϋποθέσεις για την κοινωνική συνοχή και την ειρηνική συνύπαρξη των κοινωνιών.

Με αφορμή τη σημερινή ημέρα, το Εργαστήριο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης του ΕΚΠΑ (ΕργΠΕ-ΕΚΠΑ) υπενθυμίζει ότι η ειρήνη και η αειφορία είναι έννοιες αλληλένδετες και απαιτούν επιστήμονες που συμπράττουν πέρα από σύνορα, εκπαιδευτικούς που εμπνέουν και πολίτες που συμμετέχουν ενεργά στις αποφάσεις για το μέλλον του πλανήτη.

 

Πέμπτη 29 Οκτωβρίου 2026

Πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος για διδακτορική έρευνα στην Περιβαλλοντική Εκπαίδευση & Εκπαίδευση για την Αειφορία

  

Το Εργαστήριο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης του ΠαιΤΔΕ – ΕΚΠΑ προσκαλεί υποψήφιους/ες διδάκτορες υψηλού ακαδημαϊκού ενδιαφέροντος και ερευνητικής δέσμευσης για την εκπόνηση διδακτορικής διατριβής στα πεδία της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης και της Εκπαίδευσης για την Αειφορία, υπό την επίβλεψη της Καθηγήτριας κας Μαρίας Δασκολιά.

Αναζητούμε υποψηφίους/ες με:

• Μεταπτυχιακό τίτλο συναφούς αντικειμένου από πανεπιστήμιο υψηλής ακαδημαϊκής ποιότητας στην Ελλάδα ή στο εξωτερικό, με προτεραιότητα σε υποψηφίους/ες με σπουδές σε ερευνητικά προγράμματα διεθνούς κύρους.

• Άριστη γνώση της αγγλικής γλώσσας και ψηφιακές δεξιότητες.

• Τεκμηριωμένο ερευνητικό ενδιαφέρον στα παραπάνω επιστημονικά πεδία.

• Ικανότητα αυτοτελούς εργασίας και συνεργασίας στο πλαίσιο ερευνητικών ομάδων.

Επιθυμητά (θα εκτιμηθούν ιδιαίτερα):

• Εμπειρία συμμετοχής σε ερευνητικά έργα ή/και διεθνή ακαδημαϊκά δίκτυα.

• Γνώση ποιοτικών και/ή ποσοτικών ερευνητικών μεθοδολογιών και λογισμικών (π.χ., NVivo, MAXQDA, Atlas.ti, SPSS, R).

• Επιστημονικές δημοσιεύσεις ή/και ανακοινώσεις σε συνέδρια.

• Διάθεση για ενεργό συμμετοχή στη συγγραφή ερευνητικών προτάσεων, επιστημονικών δημοσιεύσεων και στις δράσεις διάχυσης του Εργαστηρίου.

Υποχρεώσεις/Δέσμευση συμμετοχής:

Οι υποψήφιοι/ες θα πρέπει να είναι διαθέσιμοι/ες να αφιερώνουν σταθερό χρόνο σε εβδομαδιαία βάση για ενεργό συμμετοχή στον ερευνητικό σχεδιασμό, στη συγγραφή ερευνητικών προτάσεων και επιστημονικών δημοσιεύσεων, καθώς και στη συμβολή στις εκπαιδευτικές, ερευνητικές και δράσεις διάχυσης του Εργαστηρίου.

Υποβολή φακέλου:

Οι ενδιαφερόμενοι/ες καλούνται να υποβάλουν:

1. Αίτηση με σύντομο Statement of Purpose (έως 300 λέξεις)

2. Σύντομο βιογραφικό σημείωμα

3. Ηλεκτρονικό αρχείο της μεταπτυχιακής τους διατριβής

Προθεσμία υποβολής φακέλου:

Δευτέρα 11 Ιανουαρίου 2027

Υποβολή αιτήσεων και επικοινωνία:

info@eel.uoa.gr (υπόψιν κ. Παρασκευής Κακαρούχα)