Η ένταξη και αξιοποίηση των 17 Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης (SDGs) στην εκπαιδευτική διαδικασία των σύγχρονων σχολείων αποτελεί διεθνή προτεραιότητα. Παράλληλα όμως η εισαγωγή τους εγείρει κρίσιμα παιδαγωγικά ερωτήματα. Πώς μπορούν οι εκπαιδευτικοί να εντάξουν στη διδασκαλία τους σύνθετα και συχνά δυσοίωνα ή δύσκολα στην επίλυσή τους ζητήματα χωρίς να προκαλέσουν στους/στις μαθητές/τριές τους «οικολογικό άγχος» (eco-anxiety);
Θέματα όπως η έλλειψη πόσιμου νερού, η ρύπανση των ποταμών και θαλασσών, η κλιματική αλλαγή, η απώλεια της βιοποικιλότητας και οι περιβαλλοντικές ανισότητες δεν μπορούν να παρουσιαστούν ως «ουδέτερα». Αν όμως δεν προσεγγιστούν με παιδαγωγική γνώση και ευαισθησία, υπάρχει ο κίνδυνος οι μαθητές/τριες, ειδικά εκείνοι/ες μικρότερης ηλικίας, να νιώσουν φόβο, αδυναμία ή αισθήματα ματαιότητας απέναντι στην όποια προσπάθεια.
Τι είναι το οικολογικό άγχος (eco-anxiety);
Πρόκειται για τον φόβο, το άγχος και γενικευμένα συναισθήματα ανησυχίας που βιώνουν τα άτομα, ιδιαίτερα οι νέοι, όταν συνειδητοποιούν τη γενικότερη περιβαλλοντική υποβάθμιση, την ύπαρξη και εξέλιξη της κλιματικής αλλαγής και τη συνολική οικο-κοινωνική κρίση, καθώς και τις προοπτικές που όλα αυτά ενέχουν για το μέλλον (Clayton, 2020; Hickman et al., 2021). Το οικολογικό άγχος συνδέεται με αισθήματα απώλειας, ματαιότητας και μη-διαχειρίσιμης αίσθησης αδυναμίας, και μπορεί να έχει αρνητικές συνέπειες στην ψυχική υγεία. Παράλληλα, όμως, μπορεί να συμβάλλει στην ενσυναίσθηση και στην καλλιέργεια μιας αυξημένης ευαισθητοποίησης για το περιβάλλον, ακόμα και να λειτουργήσει ως κινητήριος παράγοντας για δράση, όταν υπάρχει η κατάλληλη παιδαγωγική υποστήριξη (Reser & Swim, 2011).
Ποιος ο ρόλος του/της εκπαιδευτικού προς την κατεύθυνση αυτή;
Είναι σημαντικό να πρέπει να θυμόμαστε ότι στόχος της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης δεν είναι η αποσιώπηση των σύγχρονων προβλημάτων αειφορίας, αλλά η ενημέρωση των μαθητών/τριών για αυτά και η παιδαγωγική αξιοποίησή τους με τρόπο που να ενδυναμώνει τους/τις μαθητές/τριες και να τους προσφέρει εργαλεία δράσης.
Ο/Η εκπαιδευτικός έχει καθοριστικό ρόλο στη μετατροπή της αρχικής και γενικής πληροφορίας σε γνώση και ικανότητα για δράση, μέσα από τα ακόλουθα πλαίσια:
• Να δημιουργεί ένα ασφαλές κλίμα αντίληψης και συζήτησης γι’ αυτά, όπου οι μαθητές/τριες μπορούν να εκφράσουν τις ανησυχίες τους χωρίς να νιώθουν πανικό.
• Να προωθεί λύσεις και μικρές πρακτικές αλλαγές στην τάξη, στο σχολείο, στη γειτονιά, στην κοινότητα, όπως η μείωση χρήσης χαρτιού, τα επαναχρησιμοποιούμενα υλικά ή αειφορικές πρακτικές.
• Να εστιάζει στην καλλιέργεια δεξιότητων του 21ου αιώνα και ικανότητων αειφορίας, διδάσκοντας τους/τις μαθητές/τριες ανάμεσα σε άλλα πώς να διατυπώνουν ερωτήματα, να συλλέγουν και να αξιολογούν πληροφορίες, να οργανώνουν δεδομένα, να δημιουργούν αφηγήσεις και να δρουν ενεργά.
• Να συνδέει διεπιστημονικά και διαθεματικά το περιβάλλον με διάφορα γνωστικά αντικείμενα, ενισχύοντας την σφαιρική κατανόηση και την κριτική σκέψη των μαθητών για τα ζητήματα αυτά.
Και κάποιες προτεινόμενες πρακτικές για την τάξη:
1. Ξεκινήστε με μικρές δραστηριότητες σε διεθνείς ημέρες (π.χ. Παγκόσμια Ημέρα Νερού): οργανώστε συζητήσεις, δημιουργήστε χάρτες εννοιών ή τρέξτε μικρές έρευνες για θέματα που συνδέουν τους/τις μαθητές/τριές σας με τον τόπο τους.
2. Αποφύγετε την καταστροφολογία: οργανώστε έναν ανοικτό διάλογο για το μέλλον μέσα από τον οποίο να γίνει σαφές ότι οι αλλαγές είναι δυνατές.
3. Εστιάστε σε λύσεις και στη διερεύνησή τους: εξετάστε διαφορετικές και δημιοιυργικές επιλογές κριτικά, από εναλλακτικές πηγές ενέργειας και τις δυνατότητες ή τις προϋποθέσεις για την υιοθέτησή τους, μέχρι καλές πρακτικές ανακύκλωσης και άλλες αειφορικές πρακτικές στην καθημερινή μας ζωή.
4. Καλλιεργήστε δεξιότητες αναζήτησης, συλλογής και οργάνωσης της πληροφορίας, με έμφαση στη δημιουργία προσωπικών ιστοριών από τους/τις μαθητές/τριες και τον τόπο τους και στην ενεργό συμμετοχή τους στα ζητήματα που τους αφορούν.
5. Υιοθετήστε διεπιστημονικές και διαθεματικές προσεγγίσεις, ενσωματώνοντας επιστημονικά δεδομένα και γνώση από διαφορετικές περιοχές γνώσης με την καθημερινή εμπειρία των μαθητών και την γνώση των μεγαλύτερων σε ηλικία γενεών.
Ακόμα, η σταθερή και από μικρή ηλικία επαφή με τη φύση και η βιωματική αντίληψη της αξίας της στη ζωή των μαθητών/τριών και της κοινότητά τους αποτελούν τη βάση για κάθε υπεύθυνη στάση και συμπεριφορά. Δεν μπορούμε να εκτιμήσουμε ή να προστατεύσουμε κάτι που δεν κατανοούμε ή από το οποίο νιώθουμε αποκομμένοι και αποξενωμένοι.
Ως κατακλείδα, όταν ο παιδαγωγικός σχεδιασμός βασίζεται σε γνώση και ευαισθησία, η εκπαίδευση για τα σύγχρονα περιβαλλοντικά προβλήματα και τα ζητήματα αειφορίας δεν προκαλεί φόβο και απάθεια, αλλά καλλιεργεί ουσιαστική γνώση, ενδιαφέρον, ενδυνάμωση και ενεργό συμμετοχή, μετατρέποντας τους/τις μαθητές/τριες σε πραγματικούς φορείς αλλαγής.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου