Η ερευνητική ομάδα του ΕργΠΕ-ΕΚΠΑ στο ECQI-2026: Ποιοτική και μετα-ποιοτική έρευνα στην Περιβαλλοντική Εκπαίδευση για την Αειφορία

 

Ισχυρό  αποτύπωμα άφησε η ερευνητική ομάδα του Εργαστηρίου Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕργΠΕ-ΕΚΠΑ) με τη συμμετοχή της στο 9o Διεθνές συνέδριο ECQI-2026 (European Congress on Qualitative Inquiry), έναν σημαντικό θεσμό για την ποιοτική έρευνα στην ψυχολογία, την εκπαίδευση και τις κοινωνικές επιστήμες. Το Συνέδριο, που διοργανώθηκε από το Ερευνητικό Ινστιτούτο Ποιοτικής Έρευνας: Εφαρμογές στις Κοινωνικές και Ανθρωπιστικές Επιστήμες και στις Επιστήμες Αγωγής του ΕΚΠΑ, το Εργαστήριο Ποιοτικής Έρευνας στην Ψυχολογία και την Ψυχική Υγεία του Τμήματος Ψυχολογίας του ΕΚΠΑ και το European Network of Qualitative Inquiry, με την επιστημονική ευθύνη της Καθηγήτριας του ΕΚΠΑ, κ. Φιλίας Ίσαρη, πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα από τις 13 έως τις 26 Ιανουαρίου 2026.

Το ΕργΠΕ-ΕΚΠΑ συμμετείχε με τρεις προφορικές ανακοινώσεις και μία αναρτημένη παρουσίαση, μέσα από τις οποίες αναδείχθηκαν σύγχρονες θεωρητικές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις, όπως η χρήση δημιουργικών και αφηγηματικών μεθόδων ποιοτικής έρευνας στην ταυτότητα των εκπαιδευτικών και στη διεπιστημονική προσέγγιση του περιβάλλοντος στο πλαίσιο της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης για την Αειφορία, καθώς και μετα-ανθρωπιστικές και νεο-υλιστικές προσεγγίσεις που επαναπροσδιορίζουν τη σχέση ανθρώπου και μάθησης.

Οι εργασίες που παρουσιάστηκαν ήταν οι ακόλουθες:

1. Weaving selves, worlds, and imagination in educational futures: metaphor writing as teacher pedagogy (Νάγια Γρίλλια και Μαρία Δασκολιά)

Η εργασία διερευνά πώς η χρήση μεταφορών μπορεί να λειτουργήσει ως παιδαγωγικό εργαλείο αναστοχασμού και διαμόρφωσης της επαγγελματικής ταυτότητας των μελλοντικών εκπαιδευτικών, ενσωματώνοντας τη φαντασία, την αίσθηση φροντίδας για το περιβάλλον και την ηθική ευθύνη.

2. Building and exploring Sense of Place through Oral History: A Qualitative Study in Environmental Education (Άννα Τριγκατζη και Μαρία Δασκολιά)

Η εργασία εστιάζει στην αξιοποίηση της περιβαλλοντικής προφορικής ιστορίας στο πλαίσιο της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης, με έμφαση στην ανάπτυξη του αισθήματος του τόπου και στην ενδυνάμωση των μαθητών ως ενεργών πολιτών και ερευνητών του περιβάλλοντος της περιοχής τους.

3. Wandering with~in~among assemblages: new materialist pedagogical encounters in environmental education through Deleuze and Guattari (Ματρώνα Παππά και Μαρία Δασκολιά)

Η εργασία προτείνει νέους τρόπους προσέγγισης και κατανόησης της μάθησης μέσα από τη θεωρητική και παιδαγωγική προσέγγιση των «συναρμογών» ανθρώπινων και μη-ανθρώπινων στοιχείων, εμπλουτίζοντας τη θεωρία, την πράξη και τη μεθοδολογία έρευνας στην περιβαλλοντική εκπαίδευση.

4. Becoming-teacher: environmental narratives as a way to reconfigure future teachers’ ‘geographies’ (Νάγια Γρίλλια και Μαρία Δασκολιά)

Η αναρτημένη αυτή παρουσίαση αναδεικνύει τη σημασία των περιβαλλοντικών αφηγήσεων στη διαμόρφωση της εκπαιδευτικής ταυτότητας και της σχέσης των μελλοντικών εκπαιδευτικών και την αξιοποίηση τους στην αρχική εκπαίδευση και επαγγελματική τους ανάπτυξη.

Η συνολική παρουσία της ερευνητικής ομάδας του ΕργΠΕ-ΕΚΠΑ στο ECQI-2026 υπογραμμίζει τον ενεργό ρόλο του Εργαστηρίου στον διεθνή ακαδημαϊκό διάλογο και τη συμβολή του στην ανάπτυξη καινοτόμων, κριτικών και κοινωνικά ευαίσθητων προσεγγίσεων στην εκπαίδευση και στην έρευνα στην Περιβαλλοντική Εκπαίδευση για την Αειφορία.

Εορταστικές ευχές από το Εργαστήριο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης ΕΚΠΑ

 

Νέα έρευνα για τις αντιλήψεις και τις πρακτικές διδασκόντων/σκουσών σε πανεπιστήμια σχετικά με την προώθηση του οικο-γραμματισμού

  

Πρόσφατα δημοσιευμένη επιστημονική έρευνα στο Journal of Applied Learning and Teaching, με τίτλο “Teachers as environmental educators: Exploring perceptions and practices of green pedagogies in fostering eco-literacy”, εξετάζει τις αντιλήψεις και τις πρακτικές πανεπιστημιακών διδασκόντων/σκουσών σχετικά με την ενσωμάτωση «πράσινων» παιδαγωγικών μεθόδων (green pedagogies) με στόχο την καλλιέργεια οικο-γραμματισμού (eco‑literacy). Η μελέτη θεμελιώνεται στη θεωρία της Μετασχηματίζουσας Μάθησης (Jack Mezirow,1991), η οποία δίνει έμφαση στον κριτικό στοχασμό ως μέσο για την ενίσχυση της προσωπικής και κοινωνικής αλλαγής. Σε αυτή συμμετείχαν 90 πανεπιστημιακοί καθηγητές από διάφορα γνωστικά αντικείμενα (κοινωνικές και ανθρωπιστικές επιστήμες, επιστήμες υγείας, STEM), από την Ασία, την Αφρική και την Ευρώπη.

Η έρευνα ανέδειξε πέντε βασικούς άξονες σχετικά με μια πανεπιστημιακή διδασκαλία που προάγει τον οικο‑γραμματισμό:

1. Τι σημαίνει “πράσινη παιδαγωγική”. Αν και πολλοί ορίζουν διαφορετικά την έννοια, όλοι συμφωνούν ότι είναι σημαντικό να υπάρχει μια κοινή κατανόηση για τον όρο, ώστε να ακολουθούνται κοινές πρακτικές που λειτουργούν προς την κατεύθυνση του οικο‑γραμματισμού.
2. Πώς εφαρμόζεται στην πράξη. Οι διδάσκοντες/ουσες χρησιμοποιούν κυρίως μεθοδολογίες που βασίζονται σε project‑based δραστηριότητες, μάθηση στην ύπαιθρο, προσομοιώσεις και συμμετοχή στην κοινότητα. Πρόκειται για πρακτικές που συνδέουν τη διδασκαλία με την πραγματική ζωή και ενισχύουν την ενεργό εμπλοκή των φοιτητών στη μάθηση.
3. Ενίσχυση ευθύνης και δράσης. Η συμμετοχή των φοιτητών σε βιωματικές δράσεις για το περιβάλλον, θεωρείται από τους διδάκοντες/ουσες ότι καλλιεργεί οικολογική συνείδηση και κοινωνική ευθύνη και τους βοηθά να εξελιχθούν σε υπεύθυνους και ενεργούς πολίτες.
4. Συναισθηματική σύνδεση. Η βιωματική μάθηση δημιουργεί προσωπική σύνδεση των φοιτητών με τα περιβαλλοντικά ζητήματα, ενισχύοντας το ενδιαφέρον γι αυτά και συμβάλλοντας στη βαθύτερη κατανόησή τους. Επιπλέον, προσφέρει ένα θετικό και υποστηρικτικό μαθησιακό περιβάλλον που ενισχύει τη δημιουργικότητα.
5. Αξιολόγηση και αποτελεσματικότητα. Οι συμμετέχοντες επισημαίνουν την ανάγκη για σαφή εργαλεία αξιολόγησης ώστε να αποτιμάται η κατανόηση και η εμπλοκή των φοιτητών, μες στόχο την υποστήριξη της μάθησης και την καλλιέργεια υπεύθυνων, οικολογικά συνειδητοποιημένων πολιτών.

Στα ευρήματα της έρευνας αναφέρονται επίσης και περιορισμοί που επηρεάζουν την υιοθέτηση περισσότερων ή αποτελεσματικότερων «πράσινων» εκπαιδευτικών μεθόδων, όπως η εξετασιοκεντρική κουλτούρα, η έλλειψη πόρων και επιμόρφωσης, η απουσία θεσμικής στήριξης κ.ά.

Διαβάστε ολόκληρο το άρθρο εδώ:

Kouam, A.W.F. (2025). Teachers as environmental educators: Exploring perceptions and practices of green pedagogies in fostering eco-literacy.  Journal of Applied Learning and Teaching, 8(1), 37-46. https://doi.org/10.37074/jalt.2025.8. S1.5

Photo: https://conservationontario.ca/

Πόσο αποτελεσματικές είναι οι διάφορες παρεμβάσεις για πιο αειφορικές διατροφικές συνήθειες;

 📚 Μια ματιά στην πρόσφατη διεθνή βιβλιογραφία

Η ανάγκη να στραφούμε σε πιο αειφόρες διατροφικές επιλογές και πρακτικές είναι σήμερα πιο επίκαιρη από ποτέ. Ο τρόπος που τρεφόμαστε επηρεάζει έντονα το περιβάλλον, από τη χρήση γης και νερού μέχρι τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου. Αλλά πώς μπορούμε πραγματικά να αλλάξουμε τις διατροφικές μας συνήθειες; Και ποιες δράσεις ή παρεμβάσεις φαίνεται να αποδίδουν περισσότερο;

Μια πρόσφατα δημοσιευμένη μελέτη, εκείνη των Ran et al. (2025), συγκέντρωσε στοιχεία από 29 ανασκοπήσεις έρευνας που δημοσιεύτηκαν την περίοδο 2018–2024, αναλύοντας την αποτελεσματικότητα των δράσεων που στοχεύουν:

• στη μείωση της σπατάλης τροφίμων και
• στη μετατόπιση των διατροφικών συνηθειών προς πιο «αειφορικά» πρότυπα.

Η ανάλυση των δεδομένων έδειξε ότι οι παρεμβάσεις που στοχεύουν στη μείωση της σπατάλης τροφίμων έχουν, μέχρι στιγμής, πιο απτά αποτελέσματα από εκείνες που επιδιώκουν αλλαγή στις διατροφικές επιλογές.

🔍 Ποιες παρεμβάσεις φάνηκε ότι λειτουργούν καλύτερα;

• 📢 Ενημερωτικές εκστρατείες: ενισχύουν την ευαισθητοποίηση, αλλά σπάνια οδηγούν σε μόνιμες αλλαγές της συμπεριφοράς.
• 🥗 Διαρθρωτικά μέτρα: όπως περισσότερες χορτοφαγικές επιλογές ή μικρότερες μερίδες, φαίνεται να επηρεάζουν θετικά τις αποφάσεις των καταναλωτών.
• 🔔 Οπτικά ερεθίσματα ή διακριτικές υπενθυμίσεις, όπως πινακίδες σε χώρους εστίασης, μπορεί να βοηθήσουν τους καταναλωτές να επιλέξουν πιο συνειδητά τις τροφές που θα καταναλώσουν.
• 💶 Οικονομικά κίνητρα ή ρυθμίσεις, όπως αλλαγές στις τιμές ή στη φορολόγηση, δείχνουν θετικά αποτελέσματα, ειδικά όταν συνδυάζονται με δράσεις ενημέρωσης και εκπαίδευσης.
• 🎯 Υποστήριξη και ενδυνάμωση των καταναλωτών μέσα από τον καθορισμό στόχων και την τακτική ανατροφοδότηση: βοηθά να μετατραπεί η πρόθεση σε πραγματικές αλλαγές στη συμπεριφορά.

Συνολικά, τα ευρήματα δείχνουν ότι ο συνδυασμός διαφορετικών τύπων δράσεων και παρεμβάσεων είναι αυτός που μπορεί να φέρει ουσιαστικές αλλαγές. Μια τέτοια στρατηγική χρειάζεται να είναι μακροπρόθεσμη και δια-τομεακή, συνδέοντας τομείς όπως η υγεία, η γεωργία, το περιβάλλον, η επικοινωνία και η εκπαίδευση, και φυσικά να βασίζεται σε μετρήσιμα αποτελέσματα.

🌍 Η μετάβαση σε ένα πιο αειφόρο διατροφικό σύστημα δεν είναι απλή υπόθεση. Όμως, η κατανόηση του τι πραγματικά λειτουργεί είναι το πρώτο βήμα για να κάνουμε τη διαφορά, τόσο ως καταναλωτές όσο και ως κοινωνία.

Μπορείτε να διαβάσετε ολόκληρο το άρθρο εδώ:

https://iopscience.iop.org/article/10.1088/2976-601X/adda4e

Ran, Y., Persson, U. M., Lindahl, T., Jonell, M., Brons, A., Macura, B., Candel, J., Abu Hatab, A., & Röös, E. (2025). Are interventions for environmentally sustainable dietary behaviours effective? A review. Environmental Research: Food Systems, 2(3), 032001. https://doi.org/10.1088/2976-601X/adda4e

Εργαστήριο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης ΕΚΠΑ: Έρευνα σχετικά με την παρουσία μας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης

 

  

Αγαπητές/οί συνάδελφοι και φίλες/οι του Εργαστηρίου Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης ΕΚΠΑ,

Με την ευκαιρία της έναρξης του νέου ακαδημαϊκού έτους και στο πλαίσιο του προγραμματισμού των δράσεών μας για το επόμενο διάστημα, θα θέλαμε τη γνώμη σας, προκειμένου να ανανεώσουμε και διευρύνουμε το περιεχόμενο που δημοσιεύουμε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης του Εργαστηρίου και έτσι να ανταποκρινόμαστε καλύτερα στις ανάγκες και τις προσδοκίες σας. 

Παρακαλούμε να αφιερώσετε λίγα λεπτά για τη συμπλήρωση αυτού του ερωτηματολογίου. Οι ιδέες και οι προτάσεις σας θα μας βοηθήσουν να οικοδομήσουμε μία ακόμη πιο ουσιαστική επικοινωνία και συνεργασία με όλες και όλους εσάς που ενδιαφέρεστε για και δραστηριοποιείστε στο πεδίο της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης και της Εκπαίδευσης για την Αειφόρο Ανάπτυξη (ΠΕ/ΕΑΑ).

Το ερωτηματολόγιο θα είναι διαθέσιμο έως την Κυριακή 19 Οκτωβρίου 2025.