Αναστοχασμός για τη Διεθνή Ημέρα της Μητέρας Γης 2026. «Όταν η Μητέρα Γη μάς στέλνει μήνυμα»

Η Διεθνής Ημέρα της Μητέρας Γης (22 Απριλίου) έχει ήδη παρέλθει, όμως τα ζητήματα που επισημαίνει παραμένουν πάντα επίκαιρα και πιεστικά. Το Εργαστήριο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης του ΕΚΠΑ υποστηρίζει ότι τόσο η συγκεκριμένη Ημέρα, όπως και κάθε άλλη σχετική, δεν θα πρέπει να αποτελούν απλές «επετειακές υπενθυμίσεις», αλλά αφορμές και ευκαιρίες για ουσιαστικό επιστημονικό και κοινωνικό αναστοχασμό για την κατάσταση και το μέλλον του πλανητικού μας οικοσυστήματος και τη θέση και τον ρόλο του ανθρώπου σε αυτό.

Το φετινό μήνυμα του ΟΗΕ, «Όταν η Μητέρα Γη μάς στέλνει μήνυμα», μάς καλεί να δούμε τα σύγχρονα περιβαλλοντικά ζητήματα όχι μεταφορικά, αλλά μέσα από τα τεκμηριωμένα δεδομένα που καταγράφονται συστηματικά από τη διεθνή έρευνα:

• Κλιματική αλλαγή: Η αύξηση της συχνότητας και της έντασης των ακραίων καιρικών φαινομένων αποτελεί ένδειξη συστημικής αποσταθεροποίησης.
• Απώλεια βιοποικιλότητας: Η επιταχυνόμενη εξαφάνιση ειδών αποτυπώνει την απορρύθμιση των οικοσυστημάτων και των οικολογικών ισορροπιών.
• Πλανητική και ανθρώπινη υγεία: Η εμφάνιση και επανεμφάνιση ασθενειών που μπορούν να μεταδοθούν, άμεσα ή έμμεσα, από τα ζώα στον άνθρωπο (ζωοανθρωπονόσοι) αναδεικνύει τη στενή σύνδεση μεταξύ οικολογικών διεργασιών και δημόσιας υγείας.

Το Εργαστήριο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης του ΕΚΠΑ επεξεργάζεται αυτά τα «σήματα» μέσα από το πρίσμα της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης και της Εκπαίδευσης για την Αειφόρο Ανάπτυξη, με στόχο τη μετάβαση από την παρατήρηση και την καταγραφή στην κατανόηση και την ηθική αντίληψη, και από τη γνώση στη δράση, μέσα από τους ακόλουθους άξονες:

• Έμφαση στην ενεργό πολιτειότητα μέσα από τη διδασκαλία και τη μάθηση για το περιβάλλον και την αειφορία, με εστίαση στην επιμόρφωση εκπαιδευτικών για το πώς να εντάσσουν στην πρακτική τους διαδικασίες που να ενδυναμώνουν μαθητές και μαθήτριες όχι στην πληροφοριακή γνώση γύρω από σύγχρονα περιβαλλοντικά προβλήματα και ζητήματα αειφορίας, αλλά στην ανάπτυξη ικανοτήτων για ενεργό συμμετοχή τους στη λήψη αποφάσεων και στην ανάληψη υπεύθυνης δράσης σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο.
• Εστίαση στην ενδυνάμωση των μαθητών απέναντι στις σύγχρονες «προκλήσεις αειφορίας», μέσα από την αναγνώριση και ολιστική κατανόηση των διαφόρων διαστάσεών τους (οικολογικές, επιστημονικές, κοινωνικές, οικονομικές, ηθικές κ.ά.), αλλά και την κριτική και δημιουργική επινόηση και επεξεργασία τεκμηριωμένων και ρεαλιστικών προτάσεων και πρακτικών αειφορίας.

Η συνέχιση γραμμικών αναπτυξιακών προτύπων σε έναν πεπερασμένο πλανήτη δεν αποτελεί βιώσιμη επιλογή. Η απάντηση στα «μηνύματα» του πλανητικού οικοσυστήματος δεν μπορεί να είναι η αδράνεια, αλλά η επιστημονική τεκμηρίωση και η εκπαίδευση και μάθηση με στόχο την ουσιαστική γνώση και τη συνεργασία για την αλλαγή στους τρόπους με τους οποίους αλληλεπιδρούμε με το συνολικό πλανητικό οικοσύστημα μέσα από κάθε διάσταση και επιλογή στην καθημερινή μας ζωή, ατομική και συλλογική.

 

C.I.V.I.S. Sustainability Challenge 2026: Ολοκληρώθηκε με επιτυχία το διήμερο βιωματικό εργαστήριο για φοιτήτριες και φοιτητές του ΕΚΠΑ

Ολοκληρώθηκε με μεγάλη συμμετοχή και επιτυχία το C.I.V.I.S. Sustainability Challenge 2026, ένα διήμερο βιωματικό workshop συνεργατικής μάθησης και κοινωνικής καινοτομίας για φοιτήτριες και φοιτητές του ΕΚΠΑ, το οποίο διοργανώθηκεαπό το Εργαστήριο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης του Παιδαγωγικού Τμήματος Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης της Φιλοσοφικής Σχολής του ΕΚΠΑ στο πλαίσιο της Συμμαχίας Πανεπιστημίων CIVIS, σε συνεργασία με το «Το ΕΚΠΑ στην Πόλη» και τον Δήμο Αθηναίων, και φιλοξενήθηκε στο Μουσείο Λαϊκής Τέχνης και Παράδοσης «Αγγελική Χατζημιχάλη».   

Στόχος του βιωματικού εργαστηρίου ήταν η ανάπτυξη δεξιοτήτων αειφορίας, διεπιστημονικής συνεργασίας και δημιουργικής σκέψης φοιτητριών/τών (προπτυχιακών, μεταπτυχιακών και υποψηφίων διδακτόρων) από όλα τα Τμήματα και τις Σχολές του ΕΚΠΑ, οι οποίες/οι συνεργάστηκαν σε ομάδες, προκειμένου να αναζητήσουν και να προτείνουν καινοτόμες και ρεαλιστικές προτάσεις και λύσεις για το Μουσείο Λαϊκής Τέχνης και Παράδοσης «Αγγελική Χατζημιχάλη», σε σχέση με την μετάβασή του σε ένα πρότυπο αειφόρο μουσείο στην καθημερινή του λειτουργία και πρακτική και στο πλαίσιο των προκλήσεων αειφορίας (sustainability challenges) που αντιμετωπίζει η πόλη της Αθήνας σήμερα.

Στην εκδήλωση, η οποία υλοποιήθηκε την Παρασκευή 27 και το Σάββατο 28 Μαρτίου 2026, συμμετείχαν τριάντα έξι (36) φοιτήτριες και φοιτητές από δεκατρία (13) Τμήματα του ΕΚΠΑ, κατόπιν επιλογής ανάμεσα σε περισσότερες από εβδομήντα (70) αιτήσεις από εικοσιένα (21) Τμήματα. Συγκροτήθηκαν πέντε διεπιστημονικές ομάδες, στις οποίες τέθηκε η εξής πρόκληση (challenge): πώς μπορεί το Μουσείο Λαϊκής Τέχνης και Παράδοσης «Αγγελική Χατζημιχάλη» να λειτουργήσει ως ένα «αειφόρο μουσείο», μειώνοντας το ενεργειακό και περιβαλλοντικό του αποτύπωμα και υιοθετώντας αειφορικές πρακτικές, ώστε να γίνει πρότυπο και για άλλα μουσεία σε ιστορικά κτίρια της Αθήνας.

Από τις πολλές, εξαιρετικά ενδιαφέρουσες, φρέσκες, ευφάνταστες και ρεαλιστικές προτάσεις που οι ομάδες επεξεργάστηκαν και παρουσίασαν, η κριτική επιτροπή ανέδειξε, βάσει μιας σειράς κριτηρίων, τη νικήτρια ομάδα, που θα εκπροσωπήσει το ΕΚΠΑ στο διεθνές C.I.V.I.S. Sustainability Challenge, τον Μάιο του 2026. Συγκεκριμένα:

• Την πρώτη θέση κατέκτησαν από κοινού οι ομάδες “EcoCulture” και  “U_ECΟAthens”, οι οποίες θα εκπροσωπήσουν το ΕΚΠΑ στο διεθνές C.I.V.I.S. Sustainability Challenge, τον Μάιο του 2026
• Στη δεύτερη θέση αναδείχτηκε η ομάδα “MUS – ECO”
• Την τρίτη θέση έλαβαν από κοινού οι ομάδες “ECO-SUS” και “The  Greenologists”  

Κατά τη διάρκεια του εκδήλωσης, χαιρετισμούς απηυθύναν η κ. Μαρία Δασκολιά, Καθηγήτρια και Διευθύντρια του Εργαστηρίου Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης ΕΚΠΑ, Επιστημονική Υπεύθυνη και Υπεύθυνη Συντονισμού του C.I.V.I.S. Sustainability Challenge στο ΕΚΠΑ, η κ. Σταυρούλα Πισιμίση, Λαογράφος, Υπεύθυνη του Μουσείου Λαϊκής Τέχνης και Παράδοσης «Αγγελική Χατζημιχάλη» ο κ. Αχιλλέας Χαλδαιάκης, Καθηγητής και Μέλος του Συμβουλίου Διοίκησης του ΕΚΠΑ, Υπεύθυνος του Κύκλου Δράσεων «Το ΕΚΠΑ στην Πόλη», καθώς και ο κ. Ηλίας Αντωνίου, Συντονιστής του CIVIS στο ΕΚΠΑ.

Επίσης, το εργαστήριο πλαισίωσαν και υποστήριξαν ως ειδικοί εισηγητές/τριες η κ. Μαρία Δασκολιά, Καθηγήτρια Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης ΕΚΠΑ, ο κ. Κωνσταντίνος Καρτάλης, Καθηγητής Φυσικής Περιβάλλοντος και Κλίματος ΕΚΠΑ, Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Ε.Ε. για την Κλιματική Αλλαγή - IPCC Lead Author, η κ. Μάρλεν Μούλιου, Επίκουρη Καθηγήτρια Μουσειολογίας, Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας και ΔΠΜΣ Μουσειακές Σπουδές ΕΚΠΑ, Συντονίστρια των CIVIS Open Labs στο ΕΚΠΑ, η κ. Σταυρούλα Πισιμίση, Λαογράφος, Υπεύθυνη του Μουσείου Λαϊκής Τέχνης και Παράδοσης «Αγγελική Χατζημιχάλη», η κ. Κωνσταντίνα Σιούντρη, Προϊσταμένη Διεύθυνσης Νεωτέρων Μνημείων, Υπουργείο Πολιτισμού, και ο κ. Νίκος Χρυσόγελος, Εντεταλμένος Δημοτικός Σύμβουλος Κλιματικού Συμφώνου & Κοινωνικής Οικονομίας Δήμου Αθηναίων.

Τέλος, ρόλο μεντόρων ανέλαβαν ο κ. Νίκος Βερβερίδης, Ιδρυτής της πολιτιστικής πλατφόρμας ελculture και υπεύθυνος ανάπτυξης της εταιρείας ο/α παραγωγών ELC PRODUCTIONS, Επικεφαλής του χώρου Πολιτισμού & Εκδηλώσεων Στοά Culture, Συνιδρυτής του φορέα ανάπτυξης και προώθησης  νεοφυούς επιχειρηματικότητας Aephoria.net, ο κ. Νικόλας Γαλανόπουλος, Ιδρυτής και Managing Director του “The Total Business”, σύγχρονης πλατφόρμας επιχειρηματικού περιεχομένου και thought leadership, που εστιάζει σε στρατηγική, καινοτομία, βιωσιμότητα και τις νέες τάσεις της οικονομίας, ο κ. Γιάννης Δούκας, Επίκουρος Καθηγητής, Τμήμα Αγροτικής Ανάπτυξης, Αγροδιατροφής και Διαχείρισης Φυσικών Πόρων, Σχολή Αγροτικής Ανάπτυξης, Διατροφής και Αειφορίας, ΕΚΠΑ, ο κ. Δημήτριος Λαδάκης, Επίκουρος Καθηγητής, Τμήμα Αγροτικής Ανάπτυξης, Αγροδιατροφής και Διαχείρισης Φυσικών Πόρων, Σχολή Αγροτικής Ανάπτυξης, Διατροφής και Αειφορίας, ΕΚΠΑ, η κ. Δήμητρα Φουφρή, Μέλος Εργαστηριακού Διδακτικού Προσωπικού (Ε.ΔΙ.Π.), Τμήμα Αγροτικής Ανάπτυξης, Αγροδιατροφής και Διαχείρισης Φυσικών Πόρων, Σχολή Αγροτικής Ανάπτυξης, Διατροφής και Αειφορίας, ΕΚΠΑ και η κ. Νάγια Γρίλλια, Μεταδιδακτορική Ερευνήτρια, μέλος της ερευνητικής ομάδας του Εργαστηρίου Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, ΕΚΠΑ.

Δείτε το αναλυτικό πρόγραμμα και χαρακτηριστικά στιγμιότυπα από το C.I.V.I.S. Sustainability Challenge 2026.

C.I.V.I.S. Sustainability Challenge 2026 (27-28 Μαρτίου 2026): Πρόσκληση συμμετοχής σε φοιτήτριες και φοιτητές του ΕΚΠΑ

 

Το Εργαστήριο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης της Φιλοσοφικής Σχολής του ΕΚΠΑ διοργανώνει το C.I.V.I.S. Sustainability Challenge 2026, ένα διήμερο βιωματικό workshop συνεργατικής μάθησης και κοινωνικής καινοτομίας για φοιτήτριες και φοιτητές από όλα τα Τμήματα/Σχολές του ΕΚΠΑ.

Η δράση υλοποιείται στο πλαίσιο της Συμμαχίας Ευρωπαϊκών Πανεπιστημίων CIVIS και εντάσσεται στον Κύκλο δράσεων «Το ΕΚΠΑ στην Πόλη».

Στόχος του βιωματικού εργαστηρίου είναι η ανάπτυξη δεξιοτήτων αειφορίας, διεπιστημονικότητας και δημιουργικής σκέψης φοιτητριών/τών (προπτυχιακών, μεταπτυχιακών και υποψηφίων διδακτόρων), οι οποίοι θα συνεργαστούν, αναζητώντας καινοτόμες και ρεαλιστικές λύσεις σε προκλήσεις  του πραγματικού κόσμου, που σχετίζονται με την αειφορία (sustainability challenges).

Κατά τη διάρκεια του διημέρου, οι συμμετέχουσες και οι συμμετέχοντες θα αναπτύξουν σε διεπιστημονικές ομάδες ιδέες και προτάσεις για ένα sustainability challenge. Η ομάδα που θα αναδειχτεί θα εκπροσωπήσει το ΕΚΠΑ στο διεθνές C.I.V.I.S. Sustainability Challenge, τον Μάιο του 2026.

Πότε και πού θα λάβει χώρα το διήμερο workshop:

- Παρασκευή 27 & Σάββατο 28 Μαρτίου 2026, 09:00–16:00
- Μουσείο Λαϊκής Τέχνης και Παράδοσης «Αγγελική Χατζημιχάλη» (Αγγ. Χατζημιχάλη 6, Πλάκα) 

Όσοι και όσες ενδιαφέρονται μπορούν να δηλώσουν συμμετοχή έως τις 17 Μαρτίου και να γίνουν μέρος μιας δημιουργικής, διεπιστημονικής μάθησης που συνδέει το Πανεπιστήμιο με την κοινωνία και την πόλη.

Θα δοθεί βεβαίωση συμμετοχής.

- Φόρμα συμμετοχής: https://forms.gle/6pPEw9wySQs7Tbto9

- Αφίσα της εκδήλωσης

Βιοδιασπώμενα πλαστικά: λύση ή απλώς μέρος της λύσης;

 

Τα βιοδιασπώμενα πλαστικά συχνά παρουσιάζονται ως η «πράσινη» απάντηση στο πρόβλημα των πλαστικών μιας χρήσης. Όμως, νέα παγκόσμια μελέτη υπενθυμίζει ότι το ζήτημα είναι πιο σύνθετο.

Σύμφωνα με την ανάλυση του κύκλου ζωής τους σε παγκόσμια κλίμακα (Nature Reviews Clean Technology, 2026), τα βιοδιασπώμενα πλαστικά μπορούν πράγματι να μειώσουν σημαντικά τη συσσώρευση πλαστικών αποβλήτων – αλλά μόνο εφόσον διατεθούν ορθά.

Τι δείχνουν τα δεδομένα:

• Έως και 25–46% των συμβατικών πλαστικών θα μπορούσαν να αντικατασταθούν από βιοδιασπώμενα.
• Αυτό θα μπορούσε να μειώσει τη συσσώρευση πλαστικών αποβλήτων κατά 27% έως το 2050.
• Με συνδυασμό βιοδιασπώμενων πλαστικών και καλύτερης διαχείρισης των συμβατικών (ανακύκλωση, αποφυγή ταφής), η μείωση θα μπορούσε να φτάσει έως το 65%.

 Όμως υπάρχει και η «σκοτεινή» πλευρά:

• Αν τα βιοδιασπώμενα πλαστικά καταλήγουν σε χωματερές, μπορεί να παράγουν μεθάνιο, ένα ιδιαίτερα ισχυρό θερμοκηπικό αέριο, αυξάνοντας το κλιματικό αποτύπωμα της πλαστικής ρύπανσης.
• Αν δεν διασπαστούν, απλώς προστίθενται στον συνολικό όγκο πλαστικών αποβλήτων.
• Επίσης, τα μικροπλαστικά που προκύπτουν μπορεί να είναι λιγότερο τοξικά από τα συμβατικά, αλλά όχι ακίνδυνα.

Ποιο το κρίσιμο σημείο;
Τα βιοδιασπώμενα πλαστικά δεν ανακυκλώνονται και τα συμβατικά δεν κομποστοποιούνται. Τι χρειάζονται:

• διαχωρισμό κατά την συλλογή,
• με τις ανάλογες κατάλληλες υποδομές,
• και κυρίως, ενημερωμένοι πολίτες που γνωρίζουν τι πετάνε και πού.

Συμπέρασμα:
Τα βιοδιασπώμενα πλαστικά δεν αποτελούν «άδεια για να ρυπαίνουμε». Είναι ένα εργαλείο που μπορεί να βοηθήσει, αλλά η πραγματική λύση παραμένει η μείωση της χρήσης πλαστικών, η σωστή διαχείριση αποβλήτων και η περιβαλλοντική εκπαίδευση. Ειδικότερα, όπως δείχνει η έρευνα των Lin et al. (2022) η βιωματική και προσανατολισμένη στη δράση περιβαλλοντική εκπαίδευση μπορεί να ενισχύσει την περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση και επίγνωση και να ενθαρρύνει τους μαθητές σε υπεύθυνες περιβαλλοντικές πρακτικές. Στο πλαίσιο της ίδιας έρευνας, οι μαθητές που συμμετείχαν σε δραστηριότητες καταγραφής και μείωσης αποβλήτων ανέπτυξαν μεγαλύτερη επίγνωση για την επίδραση των πλαστικών απορριμμάτων στο περιβάλλον και για τον ρόλο τους στη μείωση της επίπτωσής τους.

📚Πηγές:

Lin, W. C., Nguyen, L. H. P., Tran, N. H., & Huang, C. F. (2022). Impact of an action-oriented environmental education course on students’ environmental awareness. Applied Environmental Education & Communication, 21(4), 331-347.

Piao, Z., & Yao, Y. (2026). The role of biodegradable plastics in the global plastic future. Nature Reviews Clean Technology, 1-16.

Συνεργασία του Εργαστηρίου Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης (ΕργΠΕ–ΕΚΠΑ) με το Ίδρυμα Fulbright. Φιλοξενία και επιστημονική υποστήριξη ερευνητικού έργου για την επιστήμη των πολιτών και την υπαίθρια μάθηση

 

Το Εργαστήριο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης (ΕργΠΕ) φιλοξενεί και υποστηρίζει επιστημονικά το ερευνητικό project της κυρίας Alison Wood, καθηγήτριας θετικών επιστημών στο Duluth (Minnesota) και διακεκριμένης υποτρόφου του Ιδρύματος Fulbright στην εκπαιδευτική έρευνα.

Το έργο της κυρίας Wood, που θα υλοποιηθεί υπό την επιστημονική επίβλεψη της Διευθύντριας του ΕργΠΕ, Καθηγήτριας Μαρίας Δασκολιά, εστιάζει στην έρευνα και τεκμηρίωση καλών πρακτικών ενσωμάτωσης της επιστήμης των πολιτών σε δράσεις υπαίθριας μάθησης που υλοποιούνται από εκπαιδευτικούς περιβαλλοντικής εκπαίδευσης σε σχολεία σε όλη την Ελλάδα.

Στο πλαίσιο της προετοιμασίας και του σχεδιασμού της έρευνας, πραγματοποιήθηκε συνάντηση εργασίας μεταξύ της κ. Wood και της κ. Δασκολιά την Τρίτη 10 Φεβρουαρίου. Η συζήτηση επικεντρώθηκε, μεταξύ άλλων, στα ακόλουθα:

• τη μεθοδολογία και το χρονοδιάγραμμα υλοποίησης της έρευνας,
• την αξιοποίηση της επιστημονικής τεχνογνωσίας, των υποδομών και των συνεργαζόμενων πλατφορμών επιστήμης των πολιτών του ΕργΠΕ, καθώς και της εμπειρίας και των αποτελεσμάτων από τη συμμετοχή του ΕργΠΕ στο ευρωπαϊκό έργο Cos4Cloud,
• τη δυναμική της επιστήμης των πολιτών ως εκπαιδευτικής πρακτικής για την επίτευξη των 17 Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης του ΟΗΕ,
• την ανάπτυξη δράσεων και προγραμμάτων επαγγελματικής ανάπτυξης εκπαιδευτικών,
• τη δικτύωση σχολείων και εκπαιδευτικών μεταξύ Ελλάδας και ΗΠΑ, και
• τις προοπτικές περαιτέρω διεθνούς συνεργασίας.  

Η συνεργασία του ΕργΠΕ–ΕΚΠΑ με το Ίδρυμα Fulbright ενισχύει τον διεθνή ρόλο του στην εκπαιδευτική έρευνα και επιβεβαιώνει τη δέσμευσή του στη στήριξη καινοτόμων, συνεργατικών και κοινωνικά προσανατολισμένων ερευνητικών πρωτοβουλιών στον τομέα των επιστημών της εκπαίδευσης.

Για περισσότερες πληροφορίες: Εργαστήριο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης