Αναστοχασμός για τη Διεθνή Ημέρα της Μητέρας Γης 2026. «Όταν η Μητέρα Γη μάς στέλνει μήνυμα»

Η Διεθνής Ημέρα της Μητέρας Γης (22 Απριλίου) έχει ήδη παρέλθει, όμως τα ζητήματα που επισημαίνει παραμένουν πάντα επίκαιρα και πιεστικά. Το Εργαστήριο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης του ΕΚΠΑ υποστηρίζει ότι τόσο η συγκεκριμένη Ημέρα, όπως και κάθε άλλη σχετική, δεν θα πρέπει να αποτελούν απλές «επετειακές υπενθυμίσεις», αλλά αφορμές και ευκαιρίες για ουσιαστικό επιστημονικό και κοινωνικό αναστοχασμό για την κατάσταση και το μέλλον του πλανητικού μας οικοσυστήματος και τη θέση και τον ρόλο του ανθρώπου σε αυτό.

Το φετινό μήνυμα του ΟΗΕ, «Όταν η Μητέρα Γη μάς στέλνει μήνυμα», μάς καλεί να δούμε τα σύγχρονα περιβαλλοντικά ζητήματα όχι μεταφορικά, αλλά μέσα από τα τεκμηριωμένα δεδομένα που καταγράφονται συστηματικά από τη διεθνή έρευνα:

• Κλιματική αλλαγή: Η αύξηση της συχνότητας και της έντασης των ακραίων καιρικών φαινομένων αποτελεί ένδειξη συστημικής αποσταθεροποίησης.
• Απώλεια βιοποικιλότητας: Η επιταχυνόμενη εξαφάνιση ειδών αποτυπώνει την απορρύθμιση των οικοσυστημάτων και των οικολογικών ισορροπιών.
• Πλανητική και ανθρώπινη υγεία: Η εμφάνιση και επανεμφάνιση ασθενειών που μπορούν να μεταδοθούν, άμεσα ή έμμεσα, από τα ζώα στον άνθρωπο (ζωοανθρωπονόσοι) αναδεικνύει τη στενή σύνδεση μεταξύ οικολογικών διεργασιών και δημόσιας υγείας.

Το Εργαστήριο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης του ΕΚΠΑ επεξεργάζεται αυτά τα «σήματα» μέσα από το πρίσμα της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης και της Εκπαίδευσης για την Αειφόρο Ανάπτυξη, με στόχο τη μετάβαση από την παρατήρηση και την καταγραφή στην κατανόηση και την ηθική αντίληψη, και από τη γνώση στη δράση, μέσα από τους ακόλουθους άξονες:

• Έμφαση στην ενεργό πολιτειότητα μέσα από τη διδασκαλία και τη μάθηση για το περιβάλλον και την αειφορία, με εστίαση στην επιμόρφωση εκπαιδευτικών για το πώς να εντάσσουν στην πρακτική τους διαδικασίες που να ενδυναμώνουν μαθητές και μαθήτριες όχι στην πληροφοριακή γνώση γύρω από σύγχρονα περιβαλλοντικά προβλήματα και ζητήματα αειφορίας, αλλά στην ανάπτυξη ικανοτήτων για ενεργό συμμετοχή τους στη λήψη αποφάσεων και στην ανάληψη υπεύθυνης δράσης σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο.
• Εστίαση στην ενδυνάμωση των μαθητών απέναντι στις σύγχρονες «προκλήσεις αειφορίας», μέσα από την αναγνώριση και ολιστική κατανόηση των διαφόρων διαστάσεών τους (οικολογικές, επιστημονικές, κοινωνικές, οικονομικές, ηθικές κ.ά.), αλλά και την κριτική και δημιουργική επινόηση και επεξεργασία τεκμηριωμένων και ρεαλιστικών προτάσεων και πρακτικών αειφορίας.

Η συνέχιση γραμμικών αναπτυξιακών προτύπων σε έναν πεπερασμένο πλανήτη δεν αποτελεί βιώσιμη επιλογή. Η απάντηση στα «μηνύματα» του πλανητικού οικοσυστήματος δεν μπορεί να είναι η αδράνεια, αλλά η επιστημονική τεκμηρίωση και η εκπαίδευση και μάθηση με στόχο την ουσιαστική γνώση και τη συνεργασία για την αλλαγή στους τρόπους με τους οποίους αλληλεπιδρούμε με το συνολικό πλανητικό οικοσύστημα μέσα από κάθε διάσταση και επιλογή στην καθημερινή μας ζωή, ατομική και συλλογική.