9 Φεβρουαρίου 2026 | Παγκόσμια Ημέρα Ελληνικής Γλώσσας: Η Ελληνική Γλώσσα ως ζωντανό εργαλείο πολιτισμού, εκπαίδευσης και αειφορίας

 

Η 9η Φεβρουαρίου 2026 σηματοδοτεί ένα ιστορικό ορόσημο: για πρώτη φορά ο εορτασμός της ελληνικής γλώσσας αποκτά παγκόσμιο χαρακτήρα, με την καθιέρωσή της ως Παγκόσμιας Ημέρας Ελληνικής Γλώσσας υπό την αιγίδα της UNESCO.

Πρόκειται για μια διεθνή αναγνώριση της συμβολής της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του παγκόσμιου πολιτισμού, της φιλοσοφίας, της επιστήμης και της δημοκρατικής σκέψης, αλλά και ως αφετηρία νέων δημιουργικών εξερευνήσεων και επιτευγμάτων στην εκπαίδευση, την κοινωνία και την ανάπτυξη.

Η καθιέρωση της εν λόγω Ημέρας δεν λειτουργεί όμως μόνο ως συμβολικός φόρος τιμής στην ιστορική διαδρομή της ελληνικής γλώσσας. Αναδεικνύει τη σύγχρονη, ζωντανή και δυναμική της διάσταση, ως μέσο έκφρασης, έρευνας και καινοτομίας, που εξακολουθεί να εμπνέει ερευνητές, επιστήμονες, εκπαιδευτικούς, ανθρώπους του πολιτισμού και των τεχνών, αλλά και απλούς πολίτες διεθνώς. Παράλληλα, είναι ένα κοινωνικό εργαλείο, που υπερβαίνει τα στενά ακαδημαϊκά ή θεσμικά όρια, με σκοπό να μας φέρει κοντά στο να παρατηρήσουμε, συναντήσουμε και κατανοήσουμε καλύτερα τον εαυτό μας και τον κόσμο.

Η ελληνική γλώσσα πέρα από τον συμβολισμό: πολιτισμός, οικονομία, γεωπολιτική

- Κάθε παγκόσμια ημέρα συνοδεύεται από έναν πολλαπλασιαστικό αντίκτυπο. Η Παγκόσμια Ημέρα Ελληνικής Γλώσσας δημιουργεί ευκαιρίες για πολιτιστικές δράσεις, εκπαιδευτικά προγράμματα, εκδόσεις, ψηφιακές πλατφόρμες και διεθνείς συνεργασίες, ενισχύοντας την πολιτιστική διπλωματία και την οικονομική δραστηριότητα γύρω από τη γλώσσα. Πανεπιστήμια, πολιτιστικοί οργανισμοί και ερευνητικά ιδρύματα καλούνται να αξιοποιήσουν αυτή τη μέρα ως μοχλό ανάπτυξης, καινοτομίας και συνεργασίας.

- Σε ένα ευρύτερο γεωπολιτικό πλαίσιο, η γλώσσα λειτουργεί ως στρατηγικό πολιτιστικό εργαλείο, ενισχύοντας τη διεθνή παρουσία και επιρροή της χώρας μας. Η ελληνική αναδεικνύεται όχι μόνο ως ιστορική κληρονομιά, αλλά ως σύγχρονος παγκόσμιος πολιτισμικός πόρος, ικανός να συνδέσει την κοινωνία με την διανόηση, την εκπαίδευση και την αειφόρο ανάπτυξη.

Η συμβολή του ΕργΠΕ: όταν η ελληνική γλώσσα συναντά την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση

Στο πλαίσιο αυτού του παγκόσμιου εορτασμού, το Εργαστήριο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης (ΕργΠΕ) του ΕΚΠΑ τιμά και αναδεικνύει τη σημασία της ελληνικής γλώσσας ως πεδίου και εργαλείου διεπιστημονικής συνεργασίας, έρευνας, αλλά και παιδαγωγικής καινοτομίας με έμφαση στη βιωματικότητα, την προσωπική έκφραση και την κοινωνικο-κριτική ματιά. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το ερευνητικό έργο που υλοποιείται στο ΕργΠΕ με τίτλο:

«Περιβαλλοντικές Ανθρωπιστικές Επιστήμες και Εκπαίδευση στο Σχολείο: Διδακτική της Λογοτεχνίας, Δημιουργική Γραφή, Slam Poetry και Περιβάλλον»

Βασική πρόθεση αυτού του ερευνητικού έργου είναι η διερεύνηση της πρόσθετης μαθησιακής αξίας που προκύπτει από τη δημιουργική σύζευξη Λογοτεχνικής Εκπαίδευσης και Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, αξιοποιώντας την ελληνική γλώσσα ως φορέα νοήματος, έκφρασης συναισθήματος και διατύπωσης κοινωνικο-περιβαλλοντικού προβληματισμού.

Slam poetry, ελληνική γλώσσα και Ανθρωπόκαινος

Στο επίκεντρο της έρευνας βρίσκεται η ενσωμάτωση της slam poetry στη μαθησιακή διαδικασία, τόσο ως πρακτική δημιουργικής γραφής όσο και ως επιτελεστική τέχνη. Οι μαθητές διερευνούν μέσα από νέες ποιητικές φόρμες τις δυνατότητες που μπορεί να τους προσφέρει η ελληνική γλώσσα για να παρατηρήσουν, να εκφράσουν δικά τους βιώματα και να ενδυναμώσουν τη δημόσια φωνή τους απέναντι στα κακώς κείμενα της σύγχρονης πραγματικότητας, καλλιεργώντας έτσι τον λογοτεχνικό και περιβαλλοντικό τους γραμματισμό, την ενσυναίσθηση και την ενεργό πολιτειότητα.

Η ερευνητική ομάδα του ΕργΠΕ, υπό την επιστημονική καθοδήγηση της Διευθύντριάς του, καθηγήτριας Μαρίας Δασκολιά, και την ουσιαστική ερευνητική συμβολή της Δρ. Ευαγγελίας Αραβανή, σχεδίασε και υλοποίησε (Νοέμβριος 2023 – Μάρτιος 2024) μια εκπαιδευτική παρέμβαση σε τρία ελληνικά σχολεία (Πρότυπο Λύκειο Αγίων Αναργύρων, 1ο Γενικό Λύκειο Ραφήνας, Πειραματικό Γυμνάσιο Χανίων). Οι μαθητές, με μέντορες τους καθηγητές τους, δημιούργησαν και παρουσίασαν πρωτότυπα slam ποιήματα, αξιοποιώντας τη «ομιλούσα λέξη» (slam) ως μέσο καταγραφής, ευαισθητοποίησης, προσωπικής έκφρασης και κοινωνικού διαλόγου.

Αποτελέσματα της έρευνας, που είναι σε εξέλιξη, έχουν ήδη παρουσιαστεί σε αρκετά διεθνή και ελληνικά συνέδρια. Ιδιαίτερα σημαντικές είναι επίσης οι ακόλουθες δύο πρόσφατες δημοσιεύσεις σε έγκριτα διεθνή επιστημονικά περιοδικά:

- Aravani, E., & Daskolia, M. (2025). Integrating Literature and Environmental Education through Slam Poetry in School Practice. Literacy Research and Instruction, 64(2), https://doi.org/10.1080/19388071.2025.2496147: Μέσα από την εργασία αυτή αναδεικνύεται η συμβολή της ποιητικής φόρμας του slam poetry στην καλλιέργεια δημιουργικής έκφρασης, περιβαλλοντικής συνείδησης και ενδυνάμωσης της φωνής των μαθητών-νέων πολιτών.

- Aravani, E., & Daskolia, M. (2026). Teaching across disciplines: A Documentational Approach to teachers’ use of resources in literature, creative writing, and environmental education. The Teacher Educator, 1-36. https://doi.org/10.1080/08878730.2026.2625203: Η εργασία αυτή εστιάζει στον ρόλο των εκπαιδευτικών-φιλολόγων ως δημιουργών (και όχι απλώς χρηστών) διεπιστημονικών διδακτικών πόρων που επιδιώκουν να αναπτύξουν στους μαθητές τους δυναμική λογοτεχνική έκφραση από κοινού με μια σύγχρονη κοινωνικο-περιβαλλοντική ματιά.

Κλείνοντας, η Παγκόσμια Ημέρα Ελληνικής Γλώσσας αποτελεί μια ακόμα υπενθύμιση ότι η γλώσσα μας δεν είναι στατική. Στο ΕργΠΕ, η ελληνική γλώσσα λειτουργεί ως γέφυρα ανάμεσα στις ανθρωπιστικές σπουδές, τις κοινωνικές και περιβαλλοντικές επιστήμες, τις τέχνες και την εκπαίδευση, ως εργαλείο παιδαγωγικού και κοινωνικού μετασχηματισμού και ως ζωντανός φορέας νοήματος, δράσης και αειφορίας.

Αντιμετωπίζοντας το οικολογικό άγχος των μαθητών/τριών μέσα από την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση

 

Η ένταξη και αξιοποίηση των 17 Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης (SDGs) στην εκπαιδευτική διαδικασία των σύγχρονων σχολείων αποτελεί διεθνή προτεραιότητα. Παράλληλα όμως η εισαγωγή τους εγείρει κρίσιμα παιδαγωγικά ερωτήματα. Πώς μπορούν οι εκπαιδευτικοί να εντάξουν στη διδασκαλία τους σύνθετα και συχνά δυσοίωνα ή δύσκολα στην επίλυσή τους ζητήματα χωρίς να προκαλέσουν στους/στις μαθητές/τριές τους «οικολογικό άγχος» (eco-anxiety);

Θέματα όπως η έλλειψη πόσιμου νερού, η ρύπανση των ποταμών και θαλασσών, η κλιματική αλλαγή, η απώλεια της βιοποικιλότητας και οι περιβαλλοντικές ανισότητες δεν μπορούν να παρουσιαστούν ως «ουδέτερα». Αν όμως δεν προσεγγιστούν με παιδαγωγική γνώση και ευαισθησία, υπάρχει ο κίνδυνος οι μαθητές/τριες, ειδικά εκείνοι/ες μικρότερης ηλικίας, να νιώσουν φόβο, αδυναμία ή αισθήματα ματαιότητας απέναντι στην όποια προσπάθεια.

Τι είναι το οικολογικό άγχος (eco-anxiety);

Πρόκειται για τον φόβο, το άγχος και γενικευμένα συναισθήματα ανησυχίας που βιώνουν τα άτομα, ιδιαίτερα οι νέοι, όταν συνειδητοποιούν τη γενικότερη περιβαλλοντική υποβάθμιση, την ύπαρξη και εξέλιξη της κλιματικής αλλαγής και τη συνολική οικο-κοινωνική κρίση, καθώς και τις προοπτικές που όλα αυτά ενέχουν για το μέλλον (Clayton, 2020; Hickman et al., 2021). Το οικολογικό άγχος συνδέεται με αισθήματα απώλειας, ματαιότητας και μη-διαχειρίσιμης αίσθησης αδυναμίας, και μπορεί να έχει αρνητικές συνέπειες στην ψυχική υγεία. Παράλληλα, όμως, μπορεί να συμβάλλει στην ενσυναίσθηση και στην καλλιέργεια μιας αυξημένης ευαισθητοποίησης για το περιβάλλον, ακόμα και να λειτουργήσει ως κινητήριος παράγοντας για δράση, όταν υπάρχει η κατάλληλη παιδαγωγική υποστήριξη (Reser & Swim, 2011).

Ποιος ο ρόλος του/της εκπαιδευτικού προς την κατεύθυνση αυτή;

Είναι σημαντικό να πρέπει να θυμόμαστε ότι στόχος της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης δεν είναι η αποσιώπηση των σύγχρονων προβλημάτων αειφορίας, αλλά η ενημέρωση των μαθητών/τριών για αυτά και η παιδαγωγική αξιοποίησή τους με τρόπο που να ενδυναμώνει τους/τις μαθητές/τριες και να τους προσφέρει εργαλεία δράσης.

Ο/Η εκπαιδευτικός έχει καθοριστικό ρόλο στη μετατροπή της αρχικής και γενικής πληροφορίας σε γνώση και ικανότητα για δράση, μέσα από τα ακόλουθα πλαίσια:

•        Να δημιουργεί ένα ασφαλές κλίμα αντίληψης και συζήτησης γι’ αυτά, όπου οι μαθητές/τριες μπορούν να εκφράσουν τις ανησυχίες τους χωρίς να νιώθουν πανικό.

•        Να προωθεί λύσεις και μικρές πρακτικές αλλαγές στην τάξη, στο σχολείο, στη γειτονιά, στην κοινότητα, όπως η μείωση χρήσης χαρτιού, τα επαναχρησιμοποιούμενα υλικά ή αειφορικές πρακτικές.

•        Να εστιάζει στην καλλιέργεια δεξιότητων του 21ου αιώνα και ικανότητων αειφορίας, διδάσκοντας τους/τις μαθητές/τριες ανάμεσα σε άλλα πώς να διατυπώνουν ερωτήματα, να συλλέγουν και να αξιολογούν πληροφορίες, να οργανώνουν δεδομένα, να δημιουργούν αφηγήσεις και να δρουν ενεργά.

•        Να συνδέει διεπιστημονικά και διαθεματικά το περιβάλλον με διάφορα γνωστικά αντικείμενα, ενισχύοντας την σφαιρική κατανόηση και την κριτική σκέψη των μαθητών για τα ζητήματα αυτά.

Και κάποιες προτεινόμενες πρακτικές για την τάξη:

1.        Ξεκινήστε με μικρές δραστηριότητες σε διεθνείς ημέρες (π.χ. Παγκόσμια Ημέρα Νερού): οργανώστε συζητήσεις, δημιουργήστε χάρτες εννοιών ή τρέξτε μικρές έρευνες για θέματα που συνδέουν τους/τις μαθητές/τριές σας με τον τόπο τους.

2.        Αποφύγετε την καταστροφολογία: οργανώστε έναν ανοικτό διάλογο για το μέλλον μέσα από τον οποίο να γίνει σαφές ότι οι αλλαγές είναι δυνατές.

3.        Εστιάστε σε λύσεις και στη διερεύνησή τους: εξετάστε διαφορετικές και δημιοιυργικές επιλογές κριτικά, από εναλλακτικές πηγές ενέργειας και τις δυνατότητες ή τις προϋποθέσεις για την υιοθέτησή τους, μέχρι καλές πρακτικές ανακύκλωσης και άλλες αειφορικές πρακτικές στην καθημερινή μας ζωή.

4.        Καλλιεργήστε δεξιότητες αναζήτησης, συλλογής και οργάνωσης της πληροφορίας, με έμφαση στη δημιουργία προσωπικών ιστοριών από τους/τις μαθητές/τριες και τον τόπο τους και στην ενεργό συμμετοχή τους στα ζητήματα που τους αφορούν.

5.        Υιοθετήστε διεπιστημονικές και διαθεματικές προσεγγίσεις, ενσωματώνοντας επιστημονικά δεδομένα και γνώση από διαφορετικές περιοχές γνώσης με την καθημερινή εμπειρία των μαθητών και την γνώση των μεγαλύτερων σε ηλικία γενεών.

Ακόμα, η σταθερή και από μικρή ηλικία επαφή με τη φύση και η βιωματική αντίληψη της αξίας της στη ζωή των μαθητών/τριών και της κοινότητά τους αποτελούν τη βάση για κάθε υπεύθυνη στάση και συμπεριφορά. Δεν μπορούμε να εκτιμήσουμε ή να προστατεύσουμε κάτι που δεν κατανοούμε ή από το οποίο νιώθουμε αποκομμένοι και αποξενωμένοι.

Ως κατακλείδα, όταν ο παιδαγωγικός σχεδιασμός βασίζεται σε γνώση και ευαισθησία, η εκπαίδευση για τα σύγχρονα περιβαλλοντικά προβλήματα και τα ζητήματα αειφορίας δεν προκαλεί φόβο και απάθεια, αλλά καλλιεργεί ουσιαστική γνώση, ενδιαφέρον, ενδυνάμωση και ενεργό συμμετοχή, μετατρέποντας τους/τις μαθητές/τριες σε πραγματικούς φορείς αλλαγής.

 

Η ερευνητική ομάδα του ΕργΠΕ-ΕΚΠΑ στο ECQI-2026: Ποιοτική και μετα-ποιοτική έρευνα στην Περιβαλλοντική Εκπαίδευση για την Αειφορία

 

Ισχυρό  αποτύπωμα άφησε η ερευνητική ομάδα του Εργαστηρίου Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕργΠΕ-ΕΚΠΑ) με τη συμμετοχή της στο 9o Διεθνές συνέδριο ECQI-2026 (European Congress on Qualitative Inquiry), έναν σημαντικό θεσμό για την ποιοτική έρευνα στην ψυχολογία, την εκπαίδευση και τις κοινωνικές επιστήμες. Το Συνέδριο, που διοργανώθηκε από το Ερευνητικό Ινστιτούτο Ποιοτικής Έρευνας: Εφαρμογές στις Κοινωνικές και Ανθρωπιστικές Επιστήμες και στις Επιστήμες Αγωγής του ΕΚΠΑ, το Εργαστήριο Ποιοτικής Έρευνας στην Ψυχολογία και την Ψυχική Υγεία του Τμήματος Ψυχολογίας του ΕΚΠΑ και το European Network of Qualitative Inquiry, με την επιστημονική ευθύνη της Καθηγήτριας του ΕΚΠΑ, κ. Φιλίας Ίσαρη, πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα από τις 13 έως τις 26 Ιανουαρίου 2026.

Το ΕργΠΕ-ΕΚΠΑ συμμετείχε με τρεις προφορικές ανακοινώσεις και μία αναρτημένη παρουσίαση, μέσα από τις οποίες αναδείχθηκαν σύγχρονες θεωρητικές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις, όπως η χρήση δημιουργικών και αφηγηματικών μεθόδων ποιοτικής έρευνας στην ταυτότητα των εκπαιδευτικών και στη διεπιστημονική προσέγγιση του περιβάλλοντος στο πλαίσιο της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης για την Αειφορία, καθώς και μετα-ανθρωπιστικές και νεο-υλιστικές προσεγγίσεις που επαναπροσδιορίζουν τη σχέση ανθρώπου και μάθησης.

Οι εργασίες που παρουσιάστηκαν ήταν οι ακόλουθες:

1. Weaving selves, worlds, and imagination in educational futures: metaphor writing as teacher pedagogy (Νάγια Γρίλλια και Μαρία Δασκολιά)

Η εργασία διερευνά πώς η χρήση μεταφορών μπορεί να λειτουργήσει ως παιδαγωγικό εργαλείο αναστοχασμού και διαμόρφωσης της επαγγελματικής ταυτότητας των μελλοντικών εκπαιδευτικών, ενσωματώνοντας τη φαντασία, την αίσθηση φροντίδας για το περιβάλλον και την ηθική ευθύνη.

2. Building and exploring Sense of Place through Oral History: A Qualitative Study in Environmental Education (Άννα Τριγκατζη και Μαρία Δασκολιά)

Η εργασία εστιάζει στην αξιοποίηση της περιβαλλοντικής προφορικής ιστορίας στο πλαίσιο της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης, με έμφαση στην ανάπτυξη του αισθήματος του τόπου και στην ενδυνάμωση των μαθητών ως ενεργών πολιτών και ερευνητών του περιβάλλοντος της περιοχής τους.

3. Wandering with~in~among assemblages: new materialist pedagogical encounters in environmental education through Deleuze and Guattari (Ματρώνα Παππά και Μαρία Δασκολιά)

Η εργασία προτείνει νέους τρόπους προσέγγισης και κατανόησης της μάθησης μέσα από τη θεωρητική και παιδαγωγική προσέγγιση των «συναρμογών» ανθρώπινων και μη-ανθρώπινων στοιχείων, εμπλουτίζοντας τη θεωρία, την πράξη και τη μεθοδολογία έρευνας στην περιβαλλοντική εκπαίδευση.

4. Becoming-teacher: environmental narratives as a way to reconfigure future teachers’ ‘geographies’ (Νάγια Γρίλλια και Μαρία Δασκολιά)

Η αναρτημένη αυτή παρουσίαση αναδεικνύει τη σημασία των περιβαλλοντικών αφηγήσεων στη διαμόρφωση της εκπαιδευτικής ταυτότητας και της σχέσης των μελλοντικών εκπαιδευτικών και την αξιοποίηση τους στην αρχική εκπαίδευση και επαγγελματική τους ανάπτυξη.

Η συνολική παρουσία της ερευνητικής ομάδας του ΕργΠΕ-ΕΚΠΑ στο ECQI-2026 υπογραμμίζει τον ενεργό ρόλο του Εργαστηρίου στον διεθνή ακαδημαϊκό διάλογο και τη συμβολή του στην ανάπτυξη καινοτόμων, κριτικών και κοινωνικά ευαίσθητων προσεγγίσεων στην εκπαίδευση και στην έρευνα στην Περιβαλλοντική Εκπαίδευση για την Αειφορία.

Εορταστικές ευχές από το Εργαστήριο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης ΕΚΠΑ