Βιοδιασπώμενα πλαστικά: λύση ή απλώς μέρος της λύσης;

 

Τα βιοδιασπώμενα πλαστικά συχνά παρουσιάζονται ως η «πράσινη» απάντηση στο πρόβλημα των πλαστικών μιας χρήσης. Όμως, νέα παγκόσμια μελέτη υπενθυμίζει ότι το ζήτημα είναι πιο σύνθετο.

Σύμφωνα με την ανάλυση του κύκλου ζωής τους σε παγκόσμια κλίμακα (Nature Reviews Clean Technology, 2026), τα βιοδιασπώμενα πλαστικά μπορούν πράγματι να μειώσουν σημαντικά τη συσσώρευση πλαστικών αποβλήτων – αλλά μόνο εφόσον διατεθούν ορθά.

Τι δείχνουν τα δεδομένα:

• Έως και 25–46% των συμβατικών πλαστικών θα μπορούσαν να αντικατασταθούν από βιοδιασπώμενα.
• Αυτό θα μπορούσε να μειώσει τη συσσώρευση πλαστικών αποβλήτων κατά 27% έως το 2050.
• Με συνδυασμό βιοδιασπώμενων πλαστικών και καλύτερης διαχείρισης των συμβατικών (ανακύκλωση, αποφυγή ταφής), η μείωση θα μπορούσε να φτάσει έως το 65%.

 Όμως υπάρχει και η «σκοτεινή» πλευρά:

• Αν τα βιοδιασπώμενα πλαστικά καταλήγουν σε χωματερές, μπορεί να παράγουν μεθάνιο, ένα ιδιαίτερα ισχυρό θερμοκηπικό αέριο, αυξάνοντας το κλιματικό αποτύπωμα της πλαστικής ρύπανσης.
• Αν δεν διασπαστούν, απλώς προστίθενται στον συνολικό όγκο πλαστικών αποβλήτων.
• Επίσης, τα μικροπλαστικά που προκύπτουν μπορεί να είναι λιγότερο τοξικά από τα συμβατικά, αλλά όχι ακίνδυνα.

Ποιο το κρίσιμο σημείο;
Τα βιοδιασπώμενα πλαστικά δεν ανακυκλώνονται και τα συμβατικά δεν κομποστοποιούνται. Τι χρειάζονται:

• διαχωρισμό κατά την συλλογή,
• με τις ανάλογες κατάλληλες υποδομές,
• και κυρίως, ενημερωμένοι πολίτες που γνωρίζουν τι πετάνε και πού.

Συμπέρασμα:
Τα βιοδιασπώμενα πλαστικά δεν αποτελούν «άδεια για να ρυπαίνουμε». Είναι ένα εργαλείο που μπορεί να βοηθήσει, αλλά η πραγματική λύση παραμένει η μείωση της χρήσης πλαστικών, η σωστή διαχείριση αποβλήτων και η περιβαλλοντική εκπαίδευση. Ειδικότερα, όπως δείχνει η έρευνα των Lin et al. (2022) η βιωματική και προσανατολισμένη στη δράση περιβαλλοντική εκπαίδευση μπορεί να ενισχύσει την περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση και επίγνωση και να ενθαρρύνει τους μαθητές σε υπεύθυνες περιβαλλοντικές πρακτικές. Στο πλαίσιο της ίδιας έρευνας, οι μαθητές που συμμετείχαν σε δραστηριότητες καταγραφής και μείωσης αποβλήτων ανέπτυξαν μεγαλύτερη επίγνωση για την επίδραση των πλαστικών απορριμμάτων στο περιβάλλον και για τον ρόλο τους στη μείωση της επίπτωσής τους.

📚Πηγές:

Lin, W. C., Nguyen, L. H. P., Tran, N. H., & Huang, C. F. (2022). Impact of an action-oriented environmental education course on students’ environmental awareness. Applied Environmental Education & Communication, 21(4), 331-347.

Piao, Z., & Yao, Y. (2026). The role of biodegradable plastics in the global plastic future. Nature Reviews Clean Technology, 1-16.

Συνεργασία του Εργαστηρίου Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης (ΕργΠΕ–ΕΚΠΑ) με το Ίδρυμα Fulbright. Φιλοξενία και επιστημονική υποστήριξη ερευνητικού έργου για την επιστήμη των πολιτών και την υπαίθρια μάθηση

 

Το Εργαστήριο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης (ΕργΠΕ) φιλοξενεί και υποστηρίζει επιστημονικά το ερευνητικό project της κυρίας Alison Wood, καθηγήτριας θετικών επιστημών στο Duluth (Minnesota) και διακεκριμένης υποτρόφου του Ιδρύματος Fulbright στην εκπαιδευτική έρευνα.

Το έργο της κυρίας Wood, που θα υλοποιηθεί υπό την επιστημονική επίβλεψη της Διευθύντριας του ΕργΠΕ, Καθηγήτριας Μαρίας Δασκολιά, εστιάζει στην έρευνα και τεκμηρίωση καλών πρακτικών ενσωμάτωσης της επιστήμης των πολιτών σε δράσεις υπαίθριας μάθησης που υλοποιούνται από εκπαιδευτικούς περιβαλλοντικής εκπαίδευσης σε σχολεία σε όλη την Ελλάδα.

Στο πλαίσιο της προετοιμασίας και του σχεδιασμού της έρευνας, πραγματοποιήθηκε συνάντηση εργασίας μεταξύ της κ. Wood και της κ. Δασκολιά την Τρίτη 10 Φεβρουαρίου. Η συζήτηση επικεντρώθηκε, μεταξύ άλλων, στα ακόλουθα:

• τη μεθοδολογία και το χρονοδιάγραμμα υλοποίησης της έρευνας,
• την αξιοποίηση της επιστημονικής τεχνογνωσίας, των υποδομών και των συνεργαζόμενων πλατφορμών επιστήμης των πολιτών του ΕργΠΕ, καθώς και της εμπειρίας και των αποτελεσμάτων από τη συμμετοχή του ΕργΠΕ στο ευρωπαϊκό έργο Cos4Cloud,
• τη δυναμική της επιστήμης των πολιτών ως εκπαιδευτικής πρακτικής για την επίτευξη των 17 Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης του ΟΗΕ,
• την ανάπτυξη δράσεων και προγραμμάτων επαγγελματικής ανάπτυξης εκπαιδευτικών,
• τη δικτύωση σχολείων και εκπαιδευτικών μεταξύ Ελλάδας και ΗΠΑ, και
• τις προοπτικές περαιτέρω διεθνούς συνεργασίας.  

Η συνεργασία του ΕργΠΕ–ΕΚΠΑ με το Ίδρυμα Fulbright ενισχύει τον διεθνή ρόλο του στην εκπαιδευτική έρευνα και επιβεβαιώνει τη δέσμευσή του στη στήριξη καινοτόμων, συνεργατικών και κοινωνικά προσανατολισμένων ερευνητικών πρωτοβουλιών στον τομέα των επιστημών της εκπαίδευσης.

Για περισσότερες πληροφορίες: Εργαστήριο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης

 

 

9 Φεβρουαρίου 2026 | Παγκόσμια Ημέρα Ελληνικής Γλώσσας: Η Ελληνική Γλώσσα ως ζωντανό εργαλείο πολιτισμού, εκπαίδευσης και αειφορίας

 

Η 9η Φεβρουαρίου 2026 σηματοδοτεί ένα ιστορικό ορόσημο: για πρώτη φορά ο εορτασμός της ελληνικής γλώσσας αποκτά παγκόσμιο χαρακτήρα, με την καθιέρωσή της ως Παγκόσμιας Ημέρας Ελληνικής Γλώσσας υπό την αιγίδα της UNESCO.

Πρόκειται για μια διεθνή αναγνώριση της συμβολής της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του παγκόσμιου πολιτισμού, της φιλοσοφίας, της επιστήμης και της δημοκρατικής σκέψης, αλλά και ως αφετηρία νέων δημιουργικών εξερευνήσεων και επιτευγμάτων στην εκπαίδευση, την κοινωνία και την ανάπτυξη.

Η καθιέρωση της εν λόγω Ημέρας δεν λειτουργεί όμως μόνο ως συμβολικός φόρος τιμής στην ιστορική διαδρομή της ελληνικής γλώσσας. Αναδεικνύει τη σύγχρονη, ζωντανή και δυναμική της διάσταση, ως μέσο έκφρασης, έρευνας και καινοτομίας, που εξακολουθεί να εμπνέει ερευνητές, επιστήμονες, εκπαιδευτικούς, ανθρώπους του πολιτισμού και των τεχνών, αλλά και απλούς πολίτες διεθνώς. Παράλληλα, είναι ένα κοινωνικό εργαλείο, που υπερβαίνει τα στενά ακαδημαϊκά ή θεσμικά όρια, με σκοπό να μας φέρει κοντά στο να παρατηρήσουμε, συναντήσουμε και κατανοήσουμε καλύτερα τον εαυτό μας και τον κόσμο.

Η ελληνική γλώσσα πέρα από τον συμβολισμό: πολιτισμός, οικονομία, γεωπολιτική

- Κάθε παγκόσμια ημέρα συνοδεύεται από έναν πολλαπλασιαστικό αντίκτυπο. Η Παγκόσμια Ημέρα Ελληνικής Γλώσσας δημιουργεί ευκαιρίες για πολιτιστικές δράσεις, εκπαιδευτικά προγράμματα, εκδόσεις, ψηφιακές πλατφόρμες και διεθνείς συνεργασίες, ενισχύοντας την πολιτιστική διπλωματία και την οικονομική δραστηριότητα γύρω από τη γλώσσα. Πανεπιστήμια, πολιτιστικοί οργανισμοί και ερευνητικά ιδρύματα καλούνται να αξιοποιήσουν αυτή τη μέρα ως μοχλό ανάπτυξης, καινοτομίας και συνεργασίας.

- Σε ένα ευρύτερο γεωπολιτικό πλαίσιο, η γλώσσα λειτουργεί ως στρατηγικό πολιτιστικό εργαλείο, ενισχύοντας τη διεθνή παρουσία και επιρροή της χώρας μας. Η ελληνική αναδεικνύεται όχι μόνο ως ιστορική κληρονομιά, αλλά ως σύγχρονος παγκόσμιος πολιτισμικός πόρος, ικανός να συνδέσει την κοινωνία με την διανόηση, την εκπαίδευση και την αειφόρο ανάπτυξη.

Η συμβολή του ΕργΠΕ: όταν η ελληνική γλώσσα συναντά την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση

Στο πλαίσιο αυτού του παγκόσμιου εορτασμού, το Εργαστήριο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης (ΕργΠΕ) του ΕΚΠΑ τιμά και αναδεικνύει τη σημασία της ελληνικής γλώσσας ως πεδίου και εργαλείου διεπιστημονικής συνεργασίας, έρευνας, αλλά και παιδαγωγικής καινοτομίας με έμφαση στη βιωματικότητα, την προσωπική έκφραση και την κοινωνικο-κριτική ματιά. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το ερευνητικό έργο που υλοποιείται στο ΕργΠΕ με τίτλο:

«Περιβαλλοντικές Ανθρωπιστικές Επιστήμες και Εκπαίδευση στο Σχολείο: Διδακτική της Λογοτεχνίας, Δημιουργική Γραφή, Slam Poetry και Περιβάλλον»

Βασική πρόθεση αυτού του ερευνητικού έργου είναι η διερεύνηση της πρόσθετης μαθησιακής αξίας που προκύπτει από τη δημιουργική σύζευξη Λογοτεχνικής Εκπαίδευσης και Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, αξιοποιώντας την ελληνική γλώσσα ως φορέα νοήματος, έκφρασης συναισθήματος και διατύπωσης κοινωνικο-περιβαλλοντικού προβληματισμού.

Slam poetry, ελληνική γλώσσα και Ανθρωπόκαινος

Στο επίκεντρο της έρευνας βρίσκεται η ενσωμάτωση της slam poetry στη μαθησιακή διαδικασία, τόσο ως πρακτική δημιουργικής γραφής όσο και ως επιτελεστική τέχνη. Οι μαθητές διερευνούν μέσα από νέες ποιητικές φόρμες τις δυνατότητες που μπορεί να τους προσφέρει η ελληνική γλώσσα για να παρατηρήσουν, να εκφράσουν δικά τους βιώματα και να ενδυναμώσουν τη δημόσια φωνή τους απέναντι στα κακώς κείμενα της σύγχρονης πραγματικότητας, καλλιεργώντας έτσι τον λογοτεχνικό και περιβαλλοντικό τους γραμματισμό, την ενσυναίσθηση και την ενεργό πολιτειότητα.

Η ερευνητική ομάδα του ΕργΠΕ, υπό την επιστημονική καθοδήγηση της Διευθύντριάς του, καθηγήτριας Μαρίας Δασκολιά, και την ουσιαστική ερευνητική συμβολή της Δρ. Ευαγγελίας Αραβανή, σχεδίασε και υλοποίησε (Νοέμβριος 2023 – Μάρτιος 2024) μια εκπαιδευτική παρέμβαση σε τρία ελληνικά σχολεία (Πρότυπο Λύκειο Αγίων Αναργύρων, 1ο Γενικό Λύκειο Ραφήνας, Πειραματικό Γυμνάσιο Χανίων). Οι μαθητές, με μέντορες τους καθηγητές τους, δημιούργησαν και παρουσίασαν πρωτότυπα slam ποιήματα, αξιοποιώντας τη «ομιλούσα λέξη» (slam) ως μέσο καταγραφής, ευαισθητοποίησης, προσωπικής έκφρασης και κοινωνικού διαλόγου.

Αποτελέσματα της έρευνας, που είναι σε εξέλιξη, έχουν ήδη παρουσιαστεί σε αρκετά διεθνή και ελληνικά συνέδρια. Ιδιαίτερα σημαντικές είναι επίσης οι ακόλουθες δύο πρόσφατες δημοσιεύσεις σε έγκριτα διεθνή επιστημονικά περιοδικά:

- Aravani, E., & Daskolia, M. (2025). Integrating Literature and Environmental Education through Slam Poetry in School Practice. Literacy Research and Instruction, 64(2), https://doi.org/10.1080/19388071.2025.2496147: Μέσα από την εργασία αυτή αναδεικνύεται η συμβολή της ποιητικής φόρμας του slam poetry στην καλλιέργεια δημιουργικής έκφρασης, περιβαλλοντικής συνείδησης και ενδυνάμωσης της φωνής των μαθητών-νέων πολιτών.

- Aravani, E., & Daskolia, M. (2026). Teaching across disciplines: A Documentational Approach to teachers’ use of resources in literature, creative writing, and environmental education. The Teacher Educator, 1-36. https://doi.org/10.1080/08878730.2026.2625203: Η εργασία αυτή εστιάζει στον ρόλο των εκπαιδευτικών-φιλολόγων ως δημιουργών (και όχι απλώς χρηστών) διεπιστημονικών διδακτικών πόρων που επιδιώκουν να αναπτύξουν στους μαθητές τους δυναμική λογοτεχνική έκφραση από κοινού με μια σύγχρονη κοινωνικο-περιβαλλοντική ματιά.

Κλείνοντας, η Παγκόσμια Ημέρα Ελληνικής Γλώσσας αποτελεί μια ακόμα υπενθύμιση ότι η γλώσσα μας δεν είναι στατική. Στο ΕργΠΕ, η ελληνική γλώσσα λειτουργεί ως γέφυρα ανάμεσα στις ανθρωπιστικές σπουδές, τις κοινωνικές και περιβαλλοντικές επιστήμες, τις τέχνες και την εκπαίδευση, ως εργαλείο παιδαγωγικού και κοινωνικού μετασχηματισμού και ως ζωντανός φορέας νοήματος, δράσης και αειφορίας.

Αντιμετωπίζοντας το οικολογικό άγχος των μαθητών/τριών μέσα από την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση

 

Η ένταξη και αξιοποίηση των 17 Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης (SDGs) στην εκπαιδευτική διαδικασία των σύγχρονων σχολείων αποτελεί διεθνή προτεραιότητα. Παράλληλα όμως η εισαγωγή τους εγείρει κρίσιμα παιδαγωγικά ερωτήματα. Πώς μπορούν οι εκπαιδευτικοί να εντάξουν στη διδασκαλία τους σύνθετα και συχνά δυσοίωνα ή δύσκολα στην επίλυσή τους ζητήματα χωρίς να προκαλέσουν στους/στις μαθητές/τριές τους «οικολογικό άγχος» (eco-anxiety);

Θέματα όπως η έλλειψη πόσιμου νερού, η ρύπανση των ποταμών και θαλασσών, η κλιματική αλλαγή, η απώλεια της βιοποικιλότητας και οι περιβαλλοντικές ανισότητες δεν μπορούν να παρουσιαστούν ως «ουδέτερα». Αν όμως δεν προσεγγιστούν με παιδαγωγική γνώση και ευαισθησία, υπάρχει ο κίνδυνος οι μαθητές/τριες, ειδικά εκείνοι/ες μικρότερης ηλικίας, να νιώσουν φόβο, αδυναμία ή αισθήματα ματαιότητας απέναντι στην όποια προσπάθεια.

Τι είναι το οικολογικό άγχος (eco-anxiety);

Πρόκειται για τον φόβο, το άγχος και γενικευμένα συναισθήματα ανησυχίας που βιώνουν τα άτομα, ιδιαίτερα οι νέοι, όταν συνειδητοποιούν τη γενικότερη περιβαλλοντική υποβάθμιση, την ύπαρξη και εξέλιξη της κλιματικής αλλαγής και τη συνολική οικο-κοινωνική κρίση, καθώς και τις προοπτικές που όλα αυτά ενέχουν για το μέλλον (Clayton, 2020; Hickman et al., 2021). Το οικολογικό άγχος συνδέεται με αισθήματα απώλειας, ματαιότητας και μη-διαχειρίσιμης αίσθησης αδυναμίας, και μπορεί να έχει αρνητικές συνέπειες στην ψυχική υγεία. Παράλληλα, όμως, μπορεί να συμβάλλει στην ενσυναίσθηση και στην καλλιέργεια μιας αυξημένης ευαισθητοποίησης για το περιβάλλον, ακόμα και να λειτουργήσει ως κινητήριος παράγοντας για δράση, όταν υπάρχει η κατάλληλη παιδαγωγική υποστήριξη (Reser & Swim, 2011).

Ποιος ο ρόλος του/της εκπαιδευτικού προς την κατεύθυνση αυτή;

Είναι σημαντικό να πρέπει να θυμόμαστε ότι στόχος της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης δεν είναι η αποσιώπηση των σύγχρονων προβλημάτων αειφορίας, αλλά η ενημέρωση των μαθητών/τριών για αυτά και η παιδαγωγική αξιοποίησή τους με τρόπο που να ενδυναμώνει τους/τις μαθητές/τριες και να τους προσφέρει εργαλεία δράσης.

Ο/Η εκπαιδευτικός έχει καθοριστικό ρόλο στη μετατροπή της αρχικής και γενικής πληροφορίας σε γνώση και ικανότητα για δράση, μέσα από τα ακόλουθα πλαίσια:

•        Να δημιουργεί ένα ασφαλές κλίμα αντίληψης και συζήτησης γι’ αυτά, όπου οι μαθητές/τριες μπορούν να εκφράσουν τις ανησυχίες τους χωρίς να νιώθουν πανικό.

•        Να προωθεί λύσεις και μικρές πρακτικές αλλαγές στην τάξη, στο σχολείο, στη γειτονιά, στην κοινότητα, όπως η μείωση χρήσης χαρτιού, τα επαναχρησιμοποιούμενα υλικά ή αειφορικές πρακτικές.

•        Να εστιάζει στην καλλιέργεια δεξιότητων του 21ου αιώνα και ικανότητων αειφορίας, διδάσκοντας τους/τις μαθητές/τριες ανάμεσα σε άλλα πώς να διατυπώνουν ερωτήματα, να συλλέγουν και να αξιολογούν πληροφορίες, να οργανώνουν δεδομένα, να δημιουργούν αφηγήσεις και να δρουν ενεργά.

•        Να συνδέει διεπιστημονικά και διαθεματικά το περιβάλλον με διάφορα γνωστικά αντικείμενα, ενισχύοντας την σφαιρική κατανόηση και την κριτική σκέψη των μαθητών για τα ζητήματα αυτά.

Και κάποιες προτεινόμενες πρακτικές για την τάξη:

1.        Ξεκινήστε με μικρές δραστηριότητες σε διεθνείς ημέρες (π.χ. Παγκόσμια Ημέρα Νερού): οργανώστε συζητήσεις, δημιουργήστε χάρτες εννοιών ή τρέξτε μικρές έρευνες για θέματα που συνδέουν τους/τις μαθητές/τριές σας με τον τόπο τους.

2.        Αποφύγετε την καταστροφολογία: οργανώστε έναν ανοικτό διάλογο για το μέλλον μέσα από τον οποίο να γίνει σαφές ότι οι αλλαγές είναι δυνατές.

3.        Εστιάστε σε λύσεις και στη διερεύνησή τους: εξετάστε διαφορετικές και δημιοιυργικές επιλογές κριτικά, από εναλλακτικές πηγές ενέργειας και τις δυνατότητες ή τις προϋποθέσεις για την υιοθέτησή τους, μέχρι καλές πρακτικές ανακύκλωσης και άλλες αειφορικές πρακτικές στην καθημερινή μας ζωή.

4.        Καλλιεργήστε δεξιότητες αναζήτησης, συλλογής και οργάνωσης της πληροφορίας, με έμφαση στη δημιουργία προσωπικών ιστοριών από τους/τις μαθητές/τριες και τον τόπο τους και στην ενεργό συμμετοχή τους στα ζητήματα που τους αφορούν.

5.        Υιοθετήστε διεπιστημονικές και διαθεματικές προσεγγίσεις, ενσωματώνοντας επιστημονικά δεδομένα και γνώση από διαφορετικές περιοχές γνώσης με την καθημερινή εμπειρία των μαθητών και την γνώση των μεγαλύτερων σε ηλικία γενεών.

Ακόμα, η σταθερή και από μικρή ηλικία επαφή με τη φύση και η βιωματική αντίληψη της αξίας της στη ζωή των μαθητών/τριών και της κοινότητά τους αποτελούν τη βάση για κάθε υπεύθυνη στάση και συμπεριφορά. Δεν μπορούμε να εκτιμήσουμε ή να προστατεύσουμε κάτι που δεν κατανοούμε ή από το οποίο νιώθουμε αποκομμένοι και αποξενωμένοι.

Ως κατακλείδα, όταν ο παιδαγωγικός σχεδιασμός βασίζεται σε γνώση και ευαισθησία, η εκπαίδευση για τα σύγχρονα περιβαλλοντικά προβλήματα και τα ζητήματα αειφορίας δεν προκαλεί φόβο και απάθεια, αλλά καλλιεργεί ουσιαστική γνώση, ενδιαφέρον, ενδυνάμωση και ενεργό συμμετοχή, μετατρέποντας τους/τις μαθητές/τριες σε πραγματικούς φορείς αλλαγής.